Veiliger gevoel voor vrouwen op straat: dit kan je als man doen

Door de moord op Lisa vorig jaar en de moord op Hajar deze maand wordt er weer veel gesproken over het gevoel van onveiligheid van vrouwen op straat. Een kijker vroeg zich af: "Er is veel aandacht voor vrouwenveiligheid, maar wat kunnen mannen doen?" Wij vroegen het aan universitair docent in de onderzoeksgroep Geweld en Geweldspreventie Mischa Dekker van de Universiteit Leiden.

Victim blaming

"Decennialang is de verantwoordelijkheid bij vrouwen gelegd", begint Dekker. "Vrouwen kregen het advies om 's nachts niet alleen naar buiten te gaan, bepaalde straten te vermijden of zich op een bepaalde manier te kleden." Maar niet iedereen kan zich volgens Dekker aan zulke adviezen houden. "Sommige vrouwen moeten bijvoorbeeld 's nachts werken of hebben niemand die met hen mee kan fietsen."

De adviezen zijn begrijpelijk vanuit het veiligheidsdenken, maar dragen volgens Dekker ook bij aan 'victim blaming'. Dat houdt in dat een slachtoffer de schuld krijgt van een misdrijf, omdat diens eigen gedrag daartoe zou hebben geleid. "Het is problematisch om te suggereren dat vrouwen door bepaalde kleding te dragen moeten verwachten dat mensen naar hen fluiten of hen lastigvallen."

'Man, zeg er wat van'

"De verantwoordelijkheid mag niet worden verschoven naar vrouwen die hun dagelijkse leven proberen te leiden", gaat hij verder. In het vergroten van het veiligheidsgevoel kunnen mannen ook op verschillende manieren hun steentje bijdragen. Maar velen weten niet precies hoe.

Volgens Dekker is het belangrijkste wat een man kan doen, andere mannen aanspreken op hun gedrag. "Ik denk zelf dat de campagne 'Man, zeg er wat van' daarin heel sterk is", onderbouwt hij. Dat was een overheidscampagne die mannen opriep zich uit te spreken tegen grensoverschrijdend gedrag.

'Niet hún probleem'

Dat gedrag ontstaat volgens Dekker door groepsdruk en de drang onder mannen om zich tegenover elkaar te bewijzen. "Mannelijkheid wordt in sommige groepen gezien als een status die je steeds moet bewijzen." Hier ligt dus een duidelijke rol voor mannen: stop met meelachen en spreek vrienden aan.

Als het gaat over het betrekken van mannen, dan is het ook belangrijk dat zij het leren zien als een probleem dat speelt binnen hun eigen groep, legt Dekker uit. "We hebben pas een onderzoek gedaan over wat we 'ownership' noemen. Er zijn mannen die het heel erg zien als een probleem dat heel erg is, maar niet echt hún probleem is."

5D-programma

Mannen kunnen elkaar dus aanspreken, maar in het contact met vrouwen zelf kunnen ze ook bewuste keuzes maken. Wanneer je achter een vrouw loopt en merkt dat ze zich ongemakkelijk voelt, kun je bijvoorbeeld eenvoudig naar de andere kant van de straat gaan. "Dat is een kleine moeite en kan haar een veiliger gevoel geven", zegt Dekker over dat voorbeeld.

Als iemand wordt lastiggevallen op straat, kan je als omstander ingrijpen. Dekker noemt de internationale '5D'-methode, die bestaat uit vijf Engelse acties: 'Direct' (slachtoffer direct aanspreken), 'Distract' (afleiden), 'Delegate' (hulp inschakelen), 'Delay' (nazorg bieden) en 'Document' (vastleggen).

Situatie afleiden

Een slachtoffer direct aanspreken over de situatie is niet altijd de beste keuze, dat kan ook op een andere manier. "Stel bijvoorbeeld een gewone vraag, zoals de weg naar het Rijksmuseum, om de situatie af te leiden (distract, red.)", legt Dekker uit.

Ontstaat een situatie in een plek als de metro, dan kun je andere reizigers erbij betrekken (delegate). Zo merkt de dader dat hij wordt gezien en voelt het slachtoffer zich niet alleen.

Nazorg

"Doen alsof je het slachtoffer kent kan soms werken", noemt Dekker verder, "maar is niet altijd een geschikte strategie. Als een man op een vrouw afstapt die al door een andere man wordt geïntimideerd, kan dat juist extra bedreigend zijn."

Zelfs wanneer je op het moment zelf geen mogelijkheid ziet om in te grijpen, kun je een vrouw nog helpen nadat de dader is vertrokken (delay). Dekker: "Ga achteraf naar haar toe en vraag: 'Ik zag wat er gebeurde, gaat het wel?' Daarmee laat je zien dat het incident is opgemerkt en dat ze er niet alleen voor staat."

Geen persoonlijke aanval

Volgens Dekker is er sinds de #MeToo-beweging steeds meer bewustzijn, maar faalt het wanneer er in een campagne een te aanvallende houding wordt ingenomen naar mannen toe. Het gaat er volgens Dekker om dat mannen begrijpen dat het geen persoonlijke aanval is. "Als mannen zich aangevallen voelen, sluiten ze zich mogelijk af voor verdere discussie."

Ondanks dat er meer bewustzijn is sinds #MeToo, beseffen veel mannen toch nog onvoldoende hoe vaak vrouwen met intimidatie te maken krijgen. "Een man kan denken dat een opmerking over het lichaam van een vrouw onschuldig is, terwijl die vrouw misschien diezelfde dag al meerdere vergelijkbare opmerkingen heeft gekregen", legt Dekker uit.

Andere beleving

Bovendien moeten mannen stoppen met de gedachte dat dit enkel wordt gedaan door 'jongeren op straat'. "Grensoverschrijdend gedrag komt net zo goed voor onder volwassen mannen op de sportclub."

Dat er veel aandacht is voor de veiligheid van vrouwen op straat, kan helpen nog meer bewustzijn te brengen. "Door je te verdiepen in de ervaring van vrouwen, leer je als man ook dat het niet om een persoonlijke aanval gaat, maar om vrouwen die een hele andere beleving hebben van de publieke ruimte", sluit Dekker af.