Krijgt Donald Trump als president een voorkeursbehandeling in de Epstein-zaak? En andere vragen over de documenten beantwoord
Donald Trump, Bill Clinton, Nederlandse modellen, de Noorse kroonprinses: ze komen allemaal voor in de beruchte 'Epstein Files'. Vorige week werd een nieuwe berg documenten over Jeffrey Epstein openbaar gemaakt. We vroegen wat jullie erover wilden weten.
Strafrechtadvocaat Merel Pontier uit Texas geeft antwoord op jullie vragen.
1. Veel pagina's in de Epstein-documenten zijn zwartgelakt. Welke instantie bepaalt precies met welke informatie dat gebeurt?
Er zijn vier belangrijke redenen voor het zwartlakken van informatie: het beschermen van de geheime juryverslagen, de privacy van slachtoffers, de privacy van verdachten en de veiligheid van lopende onderzoeken. "Je wil voorkomen dat een onderzoek schade oploopt", legt Pontier uit. "Als verdachten namelijk vooraf alle informatie kunnen lezen, kunnen zij hun verhaal daarop afstemmen."
In dit landelijke onderzoek bepaalt de Amerikaanse overheid wat er onleesbaar wordt gemaakt. Vooral de verslagen van de onderzoeksjury (Grand Jury) blijven strikt geheim. "Zelfs als advocaat krijg ik die stukken meestal niet in handen", vertelt Pontier.
De Epstein-documenten bestaan uit meer dan 6 miljoen pagina's aan bewijs, verklaringen van getuigen en digitale bestanden. Al deze informatie gaat over de misdaden van zedendeliquent Jeffrey Epstein.
De documenten zijn niet in één keer gepubliceerd; ze zijn het resultaat van een jarenlange juridische strijd en nieuwe wetten in de Verenigde Staten. Ze zijn verzameld tijdens het grote onderzoek naar kindermisbruik door Epstein en zijn handlanger en ex-partner Ghislaine Maxwell.
Maxwell werd in 2022 schuldig bevonden van het faciliteren van seksueel misbruik, zij zit momenteel een gevangenisstraf van 20 jaar uit. Epstein pleegde 3 jaar daarvoor zelfmoord in zijn cel.
2. Waarom worden de documenten in delen vrijgegeven in plaats van in één keer het volledige dossier?
"Dat heeft te maken met de krankzinnige omvang van het dossier", zegt de strafrechtadvocaat. Elke pagina moet handmatig worden gecontroleerd op de vier juridische regels voor privacy. Het Department of Justice heeft simpelweg niet genoeg personeel om al dit werk direct af te hebben.
"De omvang van miljoenen pagina's is absoluut uitzonderlijk", legt Pontier verder uit over de Epstein-zaak. Ook al is de federale overheid gewend aan grote en ingewikkelde zaken zoals terrorisme. De keuze voor fasering is daarom bewust, zegt de overheid: ze willen tegemoetkomen aan de roep vanuit de samenleving. Zo hoeven mensen bijvoorbeeld niet 5 jaar te wachten tot alles in één keer klaar is.
3. Hoe kan de media of een onafhankelijke partij verifiëren of de vrijgegeven documenten compleet zijn, of dat er een deel wordt achtergehouden?
"Eigenlijk is dat onmogelijk", begint Pontier. Veel stukken zijn vertrouwelijk en alleen met een bevel van de rechter (court order) in te zien. De beste controle komt van het Amerikaanse Congres. Hun speciale commissie doet eigen onderzoek los van de overheid en heeft eigen documenten. Zo hebben zij bijvoorbeeld Bill en Hillary Clinton opgeroepen voor verhoor.
In theorie kan iedereen naar de rechter stappen om documenten op te vragen, maar dan moet je wel een 'direct belang' hebben. Een advocaat kan bijvoorbeeld geheime verslagen van de jury opvragen als hij kan aantonen dat de regels tijdens dat proces niet goed zijn nageleefd.
Zelfs advocaten hebben vaak maar beperkte toegang tot de geheime verslagen van de Grand Jury. De privacy van slachtoffers weegt heel zwaar, maar ook die van mensen die wel in het dossier staan maar niet zijn veroordeeld. Het risico op schade aan hun reputatie is namelijk groot, terwijl hun schuld niet vaststaat. Daarom geeft een rechter deze gegevens maar heel zelden vrij.
Bij EenVandaag heb je de mogelijkheid om vragen en ideeën in te sturen. Dat kan altijd in onze chat, of je kunt meedoen aan de gerichte EenVandaag Vraagt-oproepen die wij zo'n twee keer per week plaatsen in de Peiling-app. De Peiling-app is gratis te downloaden in de App Store of Play Store.
4. Waarom duurt het zo lang voordat daders worden vervolgd?
Het is niet zo simpel om iemand te veroordelen op basis van alleen de vrijgegeven documenten. Eén bewijsstuk, zoals een e-mail, is niet voldoende. Zo is er een gebrek aan context. "E-mails over 'feestjes' bewijzen niet direct een strafbaar feit", weet de strafrechtadvocaat.
Daarnaast is de locatie van de gebeurtenissen een probleem. Het is vaak onduidelijk waar een mogelijk strafbaar feit heeft plaatsgevonden. Als het bijvoorbeeld tijdens een internationale vlucht gebeurde, dus niet op Amerikaanse grond, dan is het nog maar de vraag of de Amerikaanse rechter bevoegdheid heeft. En tijd speelt ook een rol, omdat veel zaken inmiddels zijn verjaard.
Zelfs de foto's in het dossier bieden niet altijd de oplossing. "Foto's zijn vaak minder belangrijk dan ze lijken", zegt Pontier. "Als er geen strafbaar feit op de foto zelf te zien is, bewijst het zonder meer bewijsmateriaal juridisch gezien weinig."
Men moet eerst precies weten wie er op de foto staan en wanneer deze is genomen. "Was de betrokkene op dat moment minderjarig? En is het slachtoffer bereid een verklaring af te leggen?" Eén foto geeft volgens Pontier bijna nooit antwoord op al die belangrijke vragen.
5. Wat houdt slachtoffers tegen om namen te noemen?
Volgens Pontier is de werkelijke barrière vaak het trauma. "Ik denk ook dat het enorm traumatiserend is om in deze zaak jezelf als slachtoffer naar buiten te brengen", legt ze uit. "De hele wereld kijkt mee."
Daarnaast is er de onzekerheid of een melding wel zin heeft. Een slachtoffer vraagt zich volgens de deskundige af: "Krijg ik wel echt gerechtigheid als ik naar buiten treed?" Het feit dat sommige zaken al verjaard zijn, speelt ook mee in de beslissing om al dan niet naar buiten te treden.
Verder tekenden veel slachtoffers NDA-verklaringen (non disclosure agreement). Dit zijn juridisch bindende contracten waarin partijen afspreken vertrouwelijke informatie geheim te houden. In deze zaak werden ze vaak getekend om misdaden geheim te houden.
Maar volgens de deskundige zijn deze 'zwijgcontracten' niet geldig. Ze zegt hierover: "Die contracten zijn volgens mij niet afdwingbaar als het gaat om strafbare feiten." Toch stappen slachtoffers hierdoor niet zomaar naar voren.
6. Mag Nederland zelf onderzoek doen naar de Epstein-documenten?
Het Openbaar Ministerie (OM) in Nederland kan bepalen of ze een onderzoek starten als er een duidelijke reden voor is. De strafrechtadvocaat legt uit dat de Nederlandse wet dan ook in andere landen kan gelden: "Als er Nederlandse slachtoffers zijn, dan heeft Nederland natuurlijk gewoon jurisdictie om daar zelf onderzoek naar te doen." Ook als er misdaden op Nederlands grondgebied zijn gepleegd, mag de overheid dit onderzoeken.
Of er echt bewijzen zijn voor misdaden in Nederland, is door de enorme hoeveelheid documenten lastig te zeggen. In het nieuws werden wel namen van Nederlandse modellen genoemd die in de stukken staan. "Maar zonder de context van de e-mails is het heel moeilijk om te zeggen of er iets strafbaars is gebeurd."
7. Waarom lijkt de aanpak van belangrijke personen, zoals Donald Trump, in dit dossier te verschillen?
Dat sommige personen beter beschermd lijken dan anderen, heeft vaak een juridische reden. Zo geniet Donald Trump als zittend president beschermingen die Bill Clinton als oud-president niet meer heeft. Deze regels zijn er om te voorkomen dat een gekozen president constant wordt gehinderd door juridische aanvallen van politieke tegenstanders, legt Pontier uit.
Pas als een president uit functie is, kan hij of zij gedwongen worden om te verklaren. Zo werd Clinton opgeroepen als getuige omdat zowel de Democraten als de Republikeinen denken dat hij meer weet over wat er is gebeurd.
Ook het idee dat informatie over Trump bewust wordt weggefilterd, is volgens Pontier moeilijk te controleren. Sommige documenten zijn vertrouwelijk en daar kom je zonder officieel bevel van de rechter niet achter. Het Congres kan wel zelf stukken opvragen om te controleren of alles klopt.
De machten in Amerika zijn streng gescheiden: het Congres doet eigen onderzoek en kan stukken opvragen om alles te controleren, maar alleen het Department of Justice kan mensen echt vervolgen. "Het idee dat hij de hand boven het hoofd wordt gehouden, kan ontstaan omdat de wettelijke middelen om een zittend president op te roepen simpelweg zeer beperkt zijn", zegt Pontier. Hoewel Trumps naam in e-mails voorkomt, is dat op zichzelf nog geen bewijs van een misdrijf.
In een rechtsstaat is het uitgangspunt dat iemands naam pas publiek wordt als er echt bewijs ligt. Dit geldt voor slachtoffers én niet-veroordeelde derden. Soms ging dit mis en werden namen van slachtoffers per ongeluk niet afgedekt, wat de indruk van ongelijkheid gaf.
Toch is voorzichtigheid nodig, omdat e-mails zonder context iemands reputatie onherstelbaar kunnen beschadigen. Pontier benadrukt: "De enorme aandacht van de media maakt de gevolgen voor de mensen in deze zaak direct zichtbaar." Een bekend voorbeeld hiervan is de grote impact op prins Andrew.
8. Wat is het gevaar van alle aandacht rond deze zaak?
Door de enorme hoeveelheid complottheorieën is het volgens Pontier belangrijk om voorzichtig te blijven. Er worden veel aannames gedaan, terwijl we nog niet precies weten wat er is gebeurd. Ze vindt dat er op dit moment sprake is van een 'trial by media', waarbij mensen al veroordeeld worden door de publieke opinie voordat een rechter een uitspraak doet. "Het publiek trekt conclusies op basis van documenten die vaak geen volledige context bieden."
Dit vormt een groot risico voor een eerlijk proces. In de Verenigde Staten heeft een verdachte recht op een onbevooroordeelde jury: twaalf mensen die nog niets over de zaak weten. Bij deze zaak lijkt dat bijna onmogelijk. "Je zou dan 'onder een steen' geleefd moeten hebben", zegt de strafrechtadvocaat.