Kan ik mijn DigiD verwijderen bij een Amerikaanse overname? En andere van jullie vragen beantwoord

De angst dat een Amerikaans bedrijf toegang heeft tot onze belangrijke data, zorgt voor veel onrust. Dit merkten we ook door de vragen die binnenkwamen via onze chat. Jullie vragen worden beantwoord door technologie-expert Bert Hubert en universitair hoofddocent Digital Security aan de Radboud Universiteit Jaap-Henk Hoepman.

1. Kan ik als burger nog iets doen om de overname tegen te houden?

"Nee en dat is eigenlijk heel raar, daar kun je dus helemaal niks aan doen. Er zijn wel andere landen in Europa waar je het recht hebt om met de overheid te communiceren via pen en papier, maar dat hebben we in Nederland niet. Dus ja, DigiD is gewoon verplicht. Je kunt natuurlijk wel iemand anders voor jou je DigiD-zaken laten regelen, maar daar los je je probleem natuurlijk niet mee op. Er is dus eigenlijk als burger bijna niks wat je kunt doen."

Volgens Hubert is het wel opmerkelijk dat iedereen ontzettend boos is hierover, maar het kabinet de ernst ervan niet lijkt in te zien. "Het kabinet heeft zoiets van: 'joh, waar bemoeien jullie je mee? We gaan toch gewoon door'." Dit komt volgens de expert ook omdat het vooral een computerprobleem is.

In politiek Den Haag zijn computerproblemen vaak een lastig onderwerp, zegt de expert. "Dat komt doordat het probleem te complex en te technisch is", vertelt Hubert. "Dit is een best wel ingewikkeld probleem. In Den Haag vinden ze het niet fijn om het daarover te hebben."

Je kunt het volgens hem een klein beetje vergelijken met de stikstofcrisis, waar politici jarenlang liever niet over spraken. "En na dertig jaar zegt de rechter dan ineens van: 'Ja, nu moet je ophouden.' Maar dat was pas na dertig jaar lang negeren." En ook protesteren gaat volgens Hubert voor de meeste mensen te ver. "Ik denk ook niet dat mensen hiervoor naar het Malieveld gaan. Daar is het ook weer wat te ver-van-hun-bed voor."

2. Als de overname toch doorgaat, kun je dan je gegevens laten verwijderen bij DigiD?

"Nee, dat is helaas niet mogelijk", zegt Hubert. De Nederlandse overheid heeft besloten dat DigiD de manier is om toegang te krijgen tot je gegevens, voor particulieren is er geen andere manier.

"Je zou je gegevens kunnen verwijderen, maar dan kun je daarna ook geen toegang meer krijgen tot bepaalde functies. Zoals bijvoorbeeld het aanvragen van een nieuw paspoort bij de overheid. Op die manier kun je dan ook niet meer in het ziekenhuis inloggen. Je zou het dus wel kunnen doen, maar dan verlies je wel heel veel contact met de Nederlandse samenleving."

Ook universitair hoofddocent Digital Security aan de Radboud Universiteit Jaap-Henk Hoepman legt uit dat het verwijderen van gegevens consequenties heeft. "DigiD is een exclusief inlogplatform voor overheidswebsites. Het is het enige middel waarmee je online bij overheidsdienstverlening kunt komen, maar ook bij je ziektekostengegevens."

"Voor verzekeringen heb je iDIN als alternatief, een inlogmethode van de banken, maar dat werkt niet bij overheidsinstellingen", vertelt Hoepman.

3. Is het mogelijk om géén gebruik te maken van DigiD, en af te dwingen dat er een alternatief komt?

"Als je er in Nederland niet uitkomt met een DigiD, dan zijn er hulpcentra bij bibliotheken die jou kunnen helpen, maar er is geen alternatief als je niet met DigiD wil werken", legt Hubert uit. Het is volgens de expert typisch Nederlands om te zeggen dat er maar één manier is om dit te doen. "Maar dat betekent natuurlijk niet dat er geen andere mogelijkheden zijn", zegt Hubert.

Er zijn volgens hem verschillende Europese systemen die als alternatief zouden kunnen dienen voor DigiD. Maar je kunt niet zelf beslissen of je die wil gebruiken, die keuze ligt volgens hem bij de Nederlandse overheid. "Je kan nooit zelf overstappen op andere mogelijkheden", legt hij daarover uit.

4. Welke rechtszaken lopen er op dit moment om de overname te stoppen?

"De beroemdste rechtszaak is van een organisatie die The Firewall heet. Het is een formele rechtszaak om de Nederlandse overheid te dwingen om de overnametoets goed uit te voeren", vertelt Hubert.

Die overnametoets gaat over verschillende wetten die zijn aangenomen toen er zorgen waren over een mogelijke overname van KPN door een Mexicaans bedrijf. "Er zijn toen uiteindelijk twee soorten wetten gemaakt. Eén van die wetten is de Telecommunicatiewet en die gaat in zijn algemeenheid over een mogelijke overname van een buitenlands bedrijf."

"Voordat deze rechtszaken begonnen zag de Nederlandse overheid niet de noodzaak om te kijken naar die toetsing", legt Hubert uit. "Dit soort 'overnamesituaties' zijn ook allemaal vrij nieuw, het is natuurlijk nog niet zoveel voorgekomen in Nederland." Maar de expert ziet het als een goed teken dat er door de dreiging van een rechtszaak opnieuw wordt gekeken naar de toetsing als het gaat om deze situatie. "Dat is zeker een goede ontwikkeling."

5. Hoe doen andere Europese landen dit wat betreft DigiD-zaken?

"Nederland was historisch gezien al een meer Microsoft-liefhebbend land dan Amerika zelf. Dat heeft te maken met het feit dat Microsoft hier al heel actief is geweest en ook een hele goede overheidsverkoopcampagne heeft gevoerd", legt Hubert uit. "Daardoor zijn wij eigenlijk één van de landen in Europa die het minst een probleem ziet in het neerleggen van hele belangrijke zaken - zoals een DigiD-systeem - in Amerika."

Hubert ziet bij de andere Europese landen wel een opmerkelijk verschil. "De Duitsers zijn bijvoorbeeld een stuk langzamer met technologische ontwikkelingen, maar lopen daar nu weer gek genoeg in voor. Nu de zorgen onder de bevolking groeien over mogelijke overnames, kunnen ze in Duitsland constateren dat ze dit goed hebben aangepakt."

Ook noemt Hubert Denemarken als voorbeeld, waar zij een soort staats-IT-bedrijf hebben opgezet. "Zij hebben op die manier veel meer grip op hun eigen systemen. Als je kortom kijkt naar de Nederlandse overheid, dan zie je dat wij ons systeem vooral overlaten aan derden. En daar hebben we nu eigenlijk geen grip meer op."