Is er een grens aan inflatie en waarom is er geen standaard herstelplan? Jullie vragen over de stijgende prijzen beantwoord

Eerst even over die 2,7 procent: is dat nou hoog? "Eerlijk gezegd valt dat me nog mee", reageert Visser. "We kwamen van 2,4 procent in februari", dat lijkt dus slechts een kleine stijging.

'Inflatie gaat verder stijgen'

Maar het streven is volgens hem dat de inflatie iedere maand zo'n 2 procent is. "Daar zitten we al een hele tijd boven." Ook is dit nieuwste cijfer stilte voor de storm, zegt hij. "De inflatie gaat de komende maanden echt verder stijgen. In alle boodschappen wordt het op een gegeven moment te merken."

Genoeg reden om jullie vragen aan hem voor te leggen.

1. Waarom heeft de benzineprijs zoveel invloed op het inflatiecijfer?

"Eigenlijk is die invloed beperkt", zegt financieel commentator Visser. De gemiddelde consument besteedt slechts een paar procent van zijn bestedingen aan brandstof, dus aan benzine en diesel. "De gas prijs heeft een veel groter effect op de inflatie en dat zul je zien als die hard gaat stijgen", zegt hij.

Toch hebben de gestegen prijzen van benzine en diesel ook invloed. "Die zijn zo hard gestegen, dat tikt dan uiteindelijk toch door in de andere prijzen."

2. Dat de hogere brandstofprijzen op den duur doorwerken middels inflatie op allerlei andere producten is begrijpelijk. Maar waarom zo snel?

"Bij inflatie stijgen de prijzen eigenlijk vrij traag. Alleen omdat de oorsprong van de prijsstijgingen in energie zit, zie je dat meteen terug in een aantal dingen die we dagelijks gebruiken. Veel andere prijsstijgingen die daarop volgen, gaan juist best wel met grote vertraging."

"Producten die rechtstreeks verband hebben met de olie- en gasprijzen worden het snelst duurder", zegt Visser. "Je ziet dat bij benzine, diesel en ook kerosine."

Maar je ziet ook dat er bij veel voedingsmiddelen, zoals koffie, een vertraging in de prijsstijging zit. Dat komt doordat voedingsmiddelen vaak al gemaakt, verpakt, en verscheept zijn. Ze liggen al op voorraad en in de schappen. "Pas naarmate er meer nieuwe producten nodig zijn, gaan de hoge kosten daarvoor in het eindproduct zitten", zegt Visser.

Het verschilt per product wanneer de prijzen stijgen. "In economische analyses wordt die vertraging ergens tussen de 3 en 9 maanden geschat. Het hangt ervan af waar een product vandaan komt, hoe het gemaakt wordt en wat daarbij de grootste kostenposten zijn", legt hij uit.

3. Bij elke oorlog of crisis rijzen de prijzen de pan uit, maar daarna wordt het nooit goedkoper. Hoe kan dit?

"Het is niet helemaal waar dat alles elke keer duurder wordt bij elke crisis", zegt Visser. "We hebben natuurlijk ook een coronacrisis gehad, een eurocrisis, de bankencrisis. Die leidden niet per se tot extreem hoge inflatie."

"Deze hoge inflatie is iets wat echt specifiek speelde bij de oorlog in Oekraïne en bij deze oorlog, omdat die allebei verbonden zijn aan energie", vertelt hij verder. "In 2022 wilden we het Russische gas niet meer, was er grote schaarste, schoot de gasprijs omhoog, en kwam er een hoge inflatie. Maar dat was voor het eerst in vele jaren dat we weer een hoge inflatie hadden."

Het klopt wel dat dat prijsstijgingen zelden weer dalen naar het oude niveau. "De gasprijs is na 2022 echt wel gedaald, daar zit wel degelijk een prijsdaling. Maar voor de rest is de stijging in het hele economische systeem gaan zitten en het nieuwe normaal geworden."

4. Wat mij opvalt is dat bij inflatie de prijzen snel stijgen, sneller dan ze zakken bij deflatie. Hoe komt dat?

"Deflatie komt niet zo heel vaak voor. Dat is echt een economisch probleem wat ze proberen te voorkomen, want het is heel slecht voor de economie als prijzen over de volle linie dalen."

Maar het nadeel van inflatie is inderdaad dat de prijsstijgingen, wanneer ze maar lang genoeg aanhouden, het nieuwe normaal worden, vertelt Visser. "Sommige dingen worden op een gegeven moment echt weer goedkoper. Maar verder is dan alles duurder geworden, tot aan de lonen aan toe. Dit wordt dan vanzelf het nieuw anker voor de economie, een nieuw prijspeil."

5. Wanneer komt de regering met een soortgelijke energietoeslag als na Oekraïne?

"Het kabinet wil het liefst afwachten tot augustus. Dan beslissen ze over de begroting voor volgend jaar en dan kunnen ze dat op Prinsjesdag presenteren", zegt Visser. "Maar ja, je ziet andere Europese landen al wel met maatregelen komen, dus op een gegeven moment ontkomt het kabinet er niet meer aan. De maatschappelijke druk neemt toe."

"De regering is terughoudend, omdat zo'n energietoeslag veel geld kost. Ze zoeken manieren om zo gericht mogelijk mensen met de zwakste financiële positie te helpen en niet compensatie te geven voor iedereen."

6. Waarom heeft de Nederlandse Bank of de staat niet voor de lange termijn een standaard herstelplan dat ingezet kan worden? Dan hoeft het kabinet niet zo te steggelen.

"De Nederlandse Bank is hier niet zo logisch als je het over een herstelplan hebt. Dit is echt een energiecrisis", zegt Visser. "Ik denk dat het kabinet heel snel moet werken aan een plan van aanpak daarvoor, maar ook aan draaiboeken en scenario's: wat doen we als dit heel lang gaat duren? Wat doen we als we bijvoorbeeld een tekort aan diesel krijgen?"

Vanuit de ervaring van 2022 weet het kabinet heel goed welke opties er allemaal zijn, vertelt Visser verder. "Een noodfonds energie hebben we al eerder gehad, net als een energietoeslag en een prijsplafond. Dus die opties kennen we al en zijn technisch relatief snel uit te voeren."

"Maar ze moeten wel bereid zijn om dat te doen. Voor het kabinet is het ingewikkeld dat ze moeten inschatten hoe nijpend de situatie is en hoe nijpend die nog gaat worden." Dat is ook iets wat bij elke crisis anders is. "Een standaard herstelplan is daarom lastig", zegt hij.

7. Is er een grens aan de inflatie?

"Theoretisch is er geen grens aan inflatie. Er is niet ergens een logisch of wetmatig maximum", zegt Visser. "Dat kan dus ook totaal uit de hand lopen. De beste voorbeelden daarvan zijn Duitsland in de jaren '20 en '30 en Zimbabwe in de afgelopen decennia. Op een gegeven moment zaten ze in Duitsland te betalen met briefjes van zoveel miljoen D-mark. Dat kan allemaal."

Maar hij is duidelijk: dat speelt nu helemaal niet. Ook hebben we de centrale bank die de inflatie kan afremmen. "De vorige keer heeft die te laat ingegrepen en nu is al beloofd om deze keer eerder in te grijpen. Dus ja, we moeten er maar op vertrouwen dat de centrale bank dat, als het nodig is, ook gaat doen."