Hoe zit het met de in- en uitstroom bij de politie? En andere vragen beantwoord

Eerder waren er plannen om te bezuinigen op het aantal politiemensen om een dreigend miljoenentekort op te vangen. Dat lijkt mogelijk van de baan, mits er een meerderheid van de Tweede Kamer instemt met de nieuwe plannen. We vroegen wat jullie hierover wilden weten. Politiewoordvoerder Hessel Koster en hoogleraar recht en technologie aan de Universiteit Leiden Bart Custers geven antwoord op jullie vragen.

1. Waarom is er al jaren zoveel bezuinigd op de politie?

"Er is de afgelopen jaren niet bezuinigd op de politie, maar de kosten zijn veel harder gestegen dan dat er geld bij kwam", legt Koster uit. Volgens hem zorgde de stijgende kosten niet eerder voor grote problemen, omdat de politie toen te maken had met veel vacatures die niet werden ingevuld. "Met het geld dat overbleef van niet ingevulde vacatures konden we veel van die kosten opvangen."

De bezetting bij de politie neemt op dit moment toe, maar dat brengt de organisatie volgens Koster in de knel. "Er worden vacatures ingevuld, waardoor de personeelskosten stijgen. Het geld dat we eerder gebruikten om andere kosten te dekken kan nu niet gebruikt worden voor andere posten."

Naast de nieuwe taken die de politie heeft gekregen, moet de organisatie volgens Koster ook rekening houden met de grote prijsstijging op het gebied van digitalisering. "Inmiddels bevat meer dan de helft van alle misdaad een digitaal of online element. Dat vraagt van ons dat we daar volop in investeren, maar daar is eigenlijk nooit extra geld voor vrijgekomen."

"Heel concreet betekent dit dat we dit jaar 46 miljoen euro tekortkomen. Op langere termijn zou dit tekort oplopen tot minimaal 350 miljoen euro, maar door het extra geld uit het coalitieakkoord lijkt dat te zijn opgelost."

2. Hoe zit het met de in- en uitstroom bij de politie?

Koster ziet dat er op dit moment inderdaad meer agenten bij komen dan dat er uitstromen. "Elk jaar hebben we 2.500 opleidingsplekken op de basispolitieopleiding die bijna allemaal worden benut", zegt hij.

Ook de zij-instroom is volgens hem sterk opgeschaald, met meer functies met een specialistisch profiel. Bijvoorbeeld binnen de financiële opsporing of high tech crime. Koster: "In totaal stromen er jaarlijks zo'n 4.000 nieuwe medewerkers in. We zijn een populaire werkgever, al hebben we net als andere werkgevers ook last van de krappe arbeidsmarkt."

3. Komen er taken van de politie te vervallen?

Door het coalitieakkoord lijken de bezuinigingen - op het gebied van opsporing en blauw op straat - van de baan. Volgens Koster zoekt de politie naar manieren om te bezuinigen zonder dat de burger dit direct op straat merkt. "We kijken eerst naar maatregelen met zo min mogelijk impact op de uitvoering", zegt hij. Toch waarschuwt hij dat die impact nooit nul is. Van oudsher is het volgens hem zo dat de politie is opgesplitst in operationele sterkte en niet-operationele sterkte.

"Onder de operationele sterkte vallen: alle agenten, de opsporing, de intake en service. Onder de niet-operationele sterkte vallen collega's die werken aan ondersteunende processen, zoals ICT. Als we moeten snijden in deze capaciteit, dan heeft dat gevolgen voor de volle breedte van ons werk", legt Koster uit. Die keuzes maakt de politie niet alleen. "We doen dit in nauw overleg met het Openbare Ministerie en burgemeesters", legt hij uit.

4. Hebben gewone agenten invloed op waar ze hun tijd aan besteden?

"Gedeeltelijk: de politie werkt in basisteams in de stad of in een dorp. We bepalen samen met het OM en burgemeesters waar op dat moment de meeste aandacht naar uitgaat", legt Koster uit. "Je hebt dus aan de ene kant noodhulp op basis van 112-meldingen. Dit zijn collega's die specifiek voor de noodhulp werken en zodra er iets gebeurt ter plaatse kunnen zijn. En verder bepaal je samen waar de extra nadruk op ligt."

Koster erkent dat het voor de buitenwereld lastig is te bepalen waarom er door de politie op het ene moment wel en op het andere moment niet wordt gehandhaafd. Maar, zegt hij daarna: "Een politieagent heeft nog altijd de vrijheid om - op het moment dat hij iets ziet gebeuren - te beslissen of er direct actie op volgt. Dit alles hangt af van de context en of er op dat moment nog andere dingen spelen."

5. Waarom is er een (te) grote terughoudendheid in gebruik van overmeesteringsmiddelen?

"Wij zijn een samenleving die ook van de politie terecht verlangt dat wij terughoudend zijn met toepassen van geweldsmiddelen", zegt Koster.

"Als het wel wordt toegepast, dan wordt dat ook altijd getoetst en wordt er gekeken naar of wij inderdaad het minst zware middel hebben gebruikt om een situatie onder controle te brengen. Dus daar kan geweld bij horen, maar bij voorkeur niet", legt hij uit.

6. Als de wijkagent straks wordt wegbezuinigd, wat zijn de gevolgen voor de boa's en buurtpreventies?

Koster denkt dat de wijkagent niet een voor de hand liggende keuze is waarop wordt bezuinigd. "Iedereen ziet juist de waarde in van de politie die zichtbaar en benaderbaar is en in de haarvaten van de samenleving zit. Een wijkagent kent de mensen en wordt vaak gevonden door de inwoners. Dit is erg belangrijk", legt hij uit.

Anders dan in het buitenland werkt de politie in Nederland juist preventief, gaat hij verder."Waar de politie in het buitenland vaak pas verschijnt bij een escalatie en dan met een getrokken wapenstok ingrijpt, proberen wij dat moment toch voor te zijn."

Hij benadrukt dat de aanwezigheid en zichtbaarheid van de politie erg belangrijk is. "We hebben informatie uit de wijk nodig om ons werk te kunnen doen, zoals het opsporen van drugslabs. Boa's en buurtpreventie spelen allemaal hun rol, maar doen uiteindelijk geen politiewerk."

7. Kan het administratieve werk en de afhandeling van aangiftes worden vereenvoudigd en verbeterd met AI?

Dat kan zeker, zegt hoogleraar recht en technologie, Bart Custers. "Het gebruik van AI kan op meerdere manieren ingezet worden zoals het gemakkelijker formuleren van teksten voor aangiftes of bij het doorzoeken van grote dossiers." Volgens Custers komt AI goed van pas bij grote opsporingsonderzoeken.

"Met AI-tools kan bijvoorbeeld een patroon in een dossier worden gevonden of een analyse worden gemaakt. Daarnaast kan het ook gebruikt worden voor het verzamelen van bewijsmateriaal door bijvoorbeeld het doorzoeken van camerabeelden of afgetapte telefoongesprekken." Maar het gebruik van AI is niet zonder risico's, weet hij. "Soms gaat het ook mis en worden er verkeerde conclusies getrokken en wordt bijvoorbeeld de verkeerde persoon als dader aangewezen."

Een andere risico zit in het verzamelen van data van bepaalde wijken omdat de politie weet dat er in deze wijken meer sprake is van criminaliteit, gaat hij verder. "Daarnaast kan de AI bestaande patronen herkennen en onbedoeld versterken. Hierdoor kunnen bewoners van specifieke wijken of mensen met een bepaalde etnische achtergrond, vaker onterecht als verdacht worden aangemerkt", voegt hij toe. Custers pleit daarom om AI-toepassingen op politiewerk altijd te laten controleren door een persoon.