Een feestdag afschaffen om kosten te besparen, zoals Frankrijk nu wil doen: jullie vragen beantwoord

Hoofdeconoom Peter Hein van Mulligen van statistiekbureau CBS beantwoordt jullie vragen.

1. Hoe zijn de feestdagen op dit moment geregeld in Nederland?

In Nederland hebben we elf officiële nationale feestdagen: Nieuwjaarsdag, Goede Vrijdag, Eerste en Tweede Paasdag, Koningsdag, Bevrijdingsdag, Hemelvaart, Eerste en Tweede Pinksterdag en Eerste en Tweede Kerstdag. Twee hiervan vallen altijd op een zondag, waardoor er 9 dagen overblijven waarop we vrij (kunnen) zijn.

"Nederland heeft relatief weinig officiële feestdagen", zegt Van Mulligen. "Ik heb me weleens laten vertellen dat we het laagste aantal in West-Europa hebben." Veel landen om ons heen hebben inderdaad meer officiële feestdagen, vooral ook omdat andere landen vaak regionale feestdagen kennen.

Daar komt nog bij dat in Nederland een feestdag niet betekent dat je automatisch ook vrij bent op die dag: in de wet is namelijk nergens vastgelegd dat je vrij moet zijn op feestdagen. Dat moeten werkgevers en werknemers onderling afspreken in de cao, legt Van Mulligen uit. "Of je vrij bent, verschilt heel erg per bedrijfstak. Neem bijvoorbeeld Goede Vrijdag of Bevrijdingsdag: in sommige bedrijfstakken is dat wel een vaste vrije dag, maar in de meeste niet."

De kerstdagen zijn voor de meeste mensen wel altijd vrije dagen, maar bijvoorbeeld in de horeca is het heel gebruikelijk dat je dan moet werken, noemt de CBS-hoofdeconoom als voorbeeld. "Ja, dan wordt er wel gewerkt. Maar dan geldt wel vaak dat je een hoger salaris verdient, bijvoorbeeld twee keer zoveel als op een normale werkdag."

We hebben in ons land dus weinig feestdagen in vergelijking met andere Europese landen, maar tegelijkertijd merken we er ook minder van. Dat zit volgens Van Mulligen zo: "Nederland is wereldkampioen deeltijd werken, de werkweek is hier relatief kort." Werknemers lopen hierdoor dus ook relatief minder vrije uren mis.

2. Feestdagen afschaffen voor economische winst, maar wat levert een extra werkdag dan op?

Als werknemers in Nederland een extra dag gaan werken kan dat volgens de hoofdeconoom van het CBS 'wat extra' economische groei opleveren. "We hebben eens uitgerekend dat het dan toch 0,2 tot 0,3 procentpunt aan extra groei oplevert." Bij de huidige omvang van de Nederlandse economie kom je dan uit op een bedrag van 2 tot 3 miljard euro, rekent hij uit. "Dat is behoorlijk wat geld. Het zou de overheid toch een paar honderden miljoenen euro's extra aan belastinginkomsten kunnen opleveren."

En dat effect is eigenlijk elk jaar al te zien, want de meeste feestdagen vallen op een vaste datum en daarmee steeds op een andere dag, het zogenoemde 'kalender-effect'. "Dat maakt nogal uit", weet Van Mulligen. Als veel feestdagen in het weekend vallen, blijven er automatisch meer werkdagen 'over' waarop mensen werken. "En in schrikkeljaren is dat natuurlijk al helemaal zo, want dan is er een extra 'gratis' dag, omdat de salarissen ondertussen niet omhoog gaan."

3. Wat is nu precies het nut, wordt er echt bespaard op de kosten?

Het achterliggende idee bij het schrappen van een feestdag is meestal dat de overheid op die manier meer belastinginkomsten binnenkrijgt, legt de econoom uit. Mensen werken meer en bedrijven doen meer investeringen. "Daar wordt belasting over geheven en daardoor krijgt de overheid als het ware gratis extra geld zonder dat er bezuinigd hoeft te worden."

Werkgevers zullen er misschien ook wel blij mee zijn, denkt hij. "Want in de praktijk geven ze werknemers vaak hetzelfde salaris terwijl die wel een feestdag inleveren." Voor de vakbonden is het volgens hem een minder aantrekkelijk idee: "Die zullen daar waarschijnlijk wel compensatie voor eisen, dus wat het uiteindelijk onder de streep oplevert, is nooit van tevoren goed te voorspellen."

Ondanks hogere belastinginkomsten moet een land zich ook niet meteen rijk rekenen als een feestdag wordt geschrapt, benadrukt Van Mulligen. Het hangt volgens hem namelijk 'nogal' af van welke feestdag wordt afgeschaft. "Bij een dag als Nieuwjaarsdag maakt het waarschijnlijk veel uit, omdat die dag bijna iedereen vrij is."

Op Goede Vrijdag of Tweede Pinksterdag is dat een ander verhaal, zegt hij. "Dat zijn dagen waarop heel veel mensen toch al aan het werk zijn. Dus ja, dan levert afschaffing een stuk minder op. Het hangt er dus vooral van af hoeveel mensen sowieso al werken op zo'n dag."

4. Wat krijgt de burger terug voor het afschaffen van een feestdag?

Als er paar honderd miljoen euro extra aan belastinginkomsten binnenkomt, is dat volgens Van Muligen 'natuurlijk een leuk bedrag' voor de overheid. "Maar het is niet zodanig hoog dat voor iedereen ineens bepaalde belastingen omlaag kunnen. Of dat we met z'n allen toekunnen met een lager eigen risico of een lagere zorgpremie", zegt hij. "Het is een leuk extraatje, maar op de grote hoop gezien maakt het voor de meeste Nederlanders waarschijnlijk niet zoveel uit."

Ook voor bijvoorbeeld de AOW zal het geen verschil uitmaken, zegt de hoofdeconoom van het CBS. "De AOW is gewoon een vast bedrag, dat gekoppeld is aan het minimumloon, niet aan het aantal vrije dagen", legt hij uit.

5. Zijn er landen waar het schrappen van feestdagen daadwerkelijk heeft geleid tot economische groei?

Van Mulligen kent één voorbeeld: Portugal. Dat land schrapte tussen 2013 en 2015 vier nationale feestdagen als onderdeel van het plan om de economie te herstellen na de eurocrisis van de jaren ervoor. "Uiteindelijk bracht dat wel wat op, maar ook weer niet zoveel dat het echt tot een beduidend hogere economische groei leidde", weet hij. "De overheid hield er wel iets meer aan over, maar Portugal is er niet een structureel rijker land van geworden."