De thuisbatterij: slimme investering of duur speeltje? Jullie vragen beantwoord

We leggen jullie vragen voor aan Martien Visser, energie-expert en emeritus-lector Energie & Netwerken bij de Hanzehogeschool Groningen, en Joyce Donat, woordvoerder energie bij de Consumentenbond.

1. Voor welke huishoudens is een thuisbatterij rendabel? En hoe lang duurt het voor je hem terugverdient?

Een thuisbatterij slaat stroom op die je opwekt met zonnepanelen, zodat je die later op de dag kunt gebruiken. Visser maakt een belangrijk onderscheid: er zijn twee verdienmodellen. "Het ene verdienmodel is dat je de thuisbatterij verhuurt aan een partij die er op de energiemarkt mee handelt. Die koopt op slimme momenten goedkope stroom in en verkoopt dure stroom, en geeft een deel van de winst aan jou."

Dat model is nu populair, maar Visser waarschuwt: "Die markt is vrij klein. Als er te veel batterijen komen, concurreren ze elkaar kapot. Net zoals je ziet met zonnepanelen. Als de zon schijnt is de stroomprijs soms gewoon nul."

Het tweede verdienmodel is voor huishoudens met zonnepanelen. "Die wekken overdag stroom op die ze 's avonds niet meer hebben", legt Visser uit. "Met een thuisbatterij sla je die op voor later om een elektrische auto op te laden, een warmtepomp te laten draaien of een airco aan te zetten."

Maar hij benadrukt dat het sterk afhangt van je situatie. "Voor huishoudens die 's avonds flink wat stroom verbruiken, kan het interessant zijn. Maar het is moeilijk om één huishouden te beschrijven voor wie het altijd werkt."

Volgens de Consumentenbond gaat een thuisbatterij gemiddeld 15 jaar mee én kost het gemiddeld ook 15 jaar om er een terug te verdienen.

Rijk word je er niet van, benadrukt Visser. "Mensen vinden het leuk en het voelt goed om je eigen energie zo goed mogelijk te benutten. Soms verdien je er iets mee, soms ook niet. Maar je hebt dan in ieder geval je eigen elektriciteit zo goed mogelijk gebruikt."

Visser wil ook een veelvoorkomend misverstand rechtzetten. "Mensen denken weleens: ik koop goedkope stroom, sla die op in mijn batterij en lever die terug als de prijs hoog is. Maar dat is in Nederland heel onaantrekkelijk."

Als je stroom koopt, betaal je namelijk hoge energiebelasting. En als je die stroom vervolgens teruglevert aan het net, krijg je die belasting niet terug. "Eigenlijk is het alleen maar aantrekkelijk om je batterij op te laden met je eigen zonne-energie", zegt hij.

2. Hoe koop je een goede en veilige thuisbatterij en hoe installeer je hem veilig?

Eerst is het belangrijk om te weten welk soort batterij je voor ogen hebt: een thuisbatterij of een stekkerbatterij. Een gewone thuisbatterij wordt professioneel geïnstalleerd, heeft een grotere capaciteit en kan een gemiddeld huishouden één à twee dagen van stroom voorzien. De aanschafkosten liggen een stuk hoger.

Een stekkerbatterij heeft een kleinere capaciteit, stop je zelf in het stopcontact en mag maximaal 800 watt leveren. Dat is genoeg voor kleinere apparaten, maar niet voor een heel huishouden. Een stekkerbatterij is goedkoper in aanschaf, maar dus ook een stuk beperkter in wat hij kan. Visser: "Maar in principe werken ze op dezelfde manier: je slaat tijdelijk stroom op die je later wil gebruiken."

Voor de gewone thuisbatterij geldt: laat je nooit verleiden door ongewenste aanbiedingen aan de deur of via de telefoon. "Er zitten echt veel cowboys op de markt", waarschuwt Donat. Ze adviseert om zelf goed onderzoek te doen, reviews te lezen en mensen in je omgeving naar hun ervaringen te vragen. "Vraag naar keurmerken en schakel een erkende installateur in. Die controleert ook of de accu gecertificeerd is voor de veiligheid."

Bij de stekkerbatterij heb je geen installateur nodig, maar er zijn wel belangrijke regels om je aan te houden. "Een stekkerbatterij mag per stopcontact maximaal 800 watt leveren. Meer dan dat is onveilig", zegt Donat.

Met 800 watt kun je volgens haar een laptop, ledlampen, een koelkast of een televisie laten draaien, maar geen wasmachine of droger. Je kan het ook wel zien als een grote powerbank. Ze raadt aan de batterij aan te sluiten op een aparte groep in de meterkast. "Dan weet je precies welke apparaten op die stroom draaien en houd je het overzichtelijk."

3. Worden thuisbatterijen in de nabije toekomst niet beter en goedkoper? Moet je dan niet even wachten?

"Batterijen worden steeds goedkoper. Dat verwacht eigenlijk iedereen, ik ook", zegt Visser. Wie nu wacht, koopt straks misschien een betere batterij voor minder geld.

Maar er zit ook een keerzijde aan wachten, waarschuwt hij. "Naarmate er meer batterijen op de markt komen, concurreren ze ook met elkaar en zullen de verdiensten wellicht afnemen. Dat is een lastige afweging."

Donat wijst op een andere ontwikkeling die de thuisbatterij in de toekomst misschien deels overbodig maakt. "Elektrische auto's die stroom kunnen teruggeven aan je huis hebben een veel grotere accu dan een thuisbatterij. Als die technologie goedkoper en breder beschikbaar wordt, is dat voor veel mensen wellicht aantrekkelijker dan een aparte thuisbatterij aanschaffen."

4. Kunnen elektrische auto's dienstdoen als thuisbatterij?

"Ja, dat kan. Als de software en hardware daarvoor geschikt zijn", zegt Visser. Een autoaccu is veel groter dan een thuisbatterij. "Een thuisaccu heeft 10 tot maximaal 20 kWh en een autoaccu zit gewoon op 50 tot 70 kWh. Je kunt er dus wel wat van gebruiken."

Maar hij wijst ook op de beperkingen. "Je hebt een eigen laadpaal nodig en eigenlijk een eigen oprit. En er zijn niet zo heel veel Nederlanders die daarover beschikken." Visser noemt ook een ander risico: "Zo'n autoaccu slijt door extra gebruik. Dat zijn dure dingen. Of bidirectioneel laden echt gaat vliegen, hangt af van wat het kost en wat het oplevert."

Dat zit zo: normaal laad je een elektrische auto op, stroom gaat van het net naar de auto. Bij bidirectioneel laden gaat het ook de andere kant op. De auto levert stroom terug aan je huis (Vehicle to Home, V2H) of aan het elektriciteitsnet (Vehicle to Grid, V2G).

Hiervoor heb je een speciale laadpaal nodig en een auto die deze technologie ondersteunt. Modellen zoals de Renault 5, Kia EV3 en de Volkswagen ID-serie bieden die mogelijkheid al, maar de bijbehorende laadpalen zijn nog duur en schaars, volgens Donat. Teruglevering aan het openbare net is wettelijk nog niet toegestaan in Nederland.

5. Kan een thuisbatterij ervoor zorgen dat je bij een stroomstoring toch nog stroom hebt?

In principe kan het, maar niet zonder extra aanpassingen, legt Donat uit. "Als het stroomnet uitvalt, schakelen zonnepanelen automatisch uit. Dat is een veiligheidsmaatregel om monteurs die aan het net werken te beschermen."

Wil je toch een noodstroomfunctie, dan moet de thuisbatterij worden uitgerust met een speciale back-upinstallatie. "Dat zijn dus extra kosten", zegt Visser. En zelfs dan is de opslag beperkt. "Een thuisbatterij heeft een capaciteit van zo'n 10 kWh, terwijl een gemiddeld huishouden 5 tot 7 kWh per dag verbruikt. Na ruim een dag is die toch wel leeg. De batterij kan dan wel worden bijgeladen, maar alleen als de zon schijnt. En dat kan in de winter dus niet."

6. Wanneer kunnen we opgeslagen zomerstroom bewaren voor de wintermaanden?

"Dat zal met batterijen nooit gebeuren", zegt Visser resoluut. Dan zijn volgens de expert grotere batterijen nodig. "Dat is veel te duur, en ze zouden veel te veel ruimte innemen. Daar heb je helemaal geen plaats voor in Nederland."

Een thuisbatterij is bedoeld voor opslag van een paar uur of dagen, niet voor maanden. De oplossing is elders te vinden, zegt Visser. "De verwachting is eigenlijk dat we zonnestroom gaan omzetten in iets anders, wellicht waterstof. Dat kun je heel makkelijk opslaan, ook onder de grond, en het kost minder dan batterijen."

Maar hij tempert de verwachtingen ook meteen: "Dan praat je over een tijdshorizon van zo'n tien jaar. En het zullen geen particulieren zijn die dat doen, maar professionele bedrijven. Wellicht dezelfde bedrijven die nu aardgas 's zomers opslaan om het 's winters te gebruiken."

7. Waarom brengen woningcorporaties geen thuisbatterijen aan in flats en appartementen?

"Uiteindelijk moeten ook woningbouwverenigingen hun centjes terugverdienen", zegt Visser. "En batterijen kunnen financieel nog niet uit voor woningen met een klein stroomverbruik." Hij verwacht dan ook niet dat corporaties hier snel op inspringen. "Die stoppen hun geld liever in nieuwbouw of isolatie. En isolatiemaatregelen zijn vaak veel lucratiever."

8. Is de groeiende vraag naar thuisbatterijen slecht voor netbeheerders en energiebedrijven? Gaan ze het tegenwerken?

"Dat is een hele goede en ingewikkelde vraag. Ik heb zelfs een student gehad die erop gepromoveerd is", zegt Visser. Het antwoord hangt volgens hem volledig af van hoe thuisbatterijen worden ingezet.

Netbeheerders zijn voorzichtig met het promoten van thuisbatterijen, omdat ze zelf weinig grip hebben op hoe huishoudens die gebruiken. "Als huishoudens overdag zonnestroom opslaan en 's avonds gebruiken, helpt dat netbeheerders: er gaat minder energie het net op tijdens piekuren."

Maar het kan ook de andere kant op werken. "Als mensen 's nachts massaal gaan opladen omdat windmolens op zee goedkope stroom leveren, belast dat het net juist extra. Het is dus echt lastig vast te stellen of het nu helpt of niet, dat bepalen de huishoudens zelf."

Energieleveranciers daarentegen zijn commerciële partijen en die lijken niet te klagen, constateert Donat. "Ze verkopen de batterijen inmiddels gewoon zelf. Net zoals ze dat destijds ook deden met zonnepanelen."