Datacenters verbruiken veel stroom en water, maar leveren 'verwaarloosbaar weinig' op

Microsoft maakte bekend dat zij met hun datacenter ongeveer 1 procent van alle stroom in Nederland gebruiken. Alle datacenters in Nederland zijn samen verantwoordelijk voor ongeveer 5 procent van ons totale stroomverbruik, naar schatting van het CBS. Maar daardoor verbruiken ze ook veel water, zegt datawetenschapper en onderzoeker aan de Vrije Universiteit Amsterdam en De Nederlandsche Bank Alex de Vries-Gao.

Watervoetafdruk

Hij legt uit hoe dat zit: "Datacenters gebruiken enerzijds water voor hun eigen koelsystemen, in de gebouwen zelf, daar wordt water verbruikt om die machines op de juiste temperatuur te laten draaien. Anderzijds wordt er ook heel veel water verbruikt bij het genereren van stroom voor datacenters. Mensen vergeten dat nog wel eens. Het opwekken van stroom uit bijvoorbeeld gas vereist ook veel koeling. Er zijn ook koelsystemen die heel veel water verbruiken."

"Sterker nog, als je kijkt naar de totale watervoetafdruk van datacenters, dan zit uiteindelijk het grootste deel van de impact in de koelsystemen voor het genereren van stroom - tot wel 95 procent van totaal - en niet in het datacenter zelf."

Verdamping

Hij maakt onderscheid tussen 'waterverbruik' en 'waterconsumptie'. "Verbruik is de onttrekking van water: je stopt er water in maar er komt ook weer water uit. En consumptie is een deel wat verdwijnt: het is niet meer beschikbaar omdat het in koelingssystemen verdampt."

Hij legt uit: "Als het gaat om waterschaarste, dan ga je toch meer kijken naar de waterconsumptie. Datacenters hebben daar toch een grotere voetafdruk dan je in eerste instantie zou verwachten. Niet alleen om water wat uiteindelijk verdampt in de koelsystemen van de datacentra zelf, maar vooral ook om het water wat uiteindelijk verdampt in de koelsystemen van de stroomgeneratoren die de stroom voor datacentra voorzien."

'Onvoorstelbaar veel'

Naast water wordt dus ook veel stroom verbruikt. Geschat 5 procent van ons totale stroomverbruik gaat naar datacenters. "Als je uitgaat van een gemiddeld stroomverbruik voor een Nederlands huishouden van zo'n 2.500 kilowattuur per jaar, dan zou dat dus betekenen dat het stroomverbruik van alle datacenters gelijk staat aan dat van zo'n 2,4 miljoen Nederlandse huishoudens", zegt De Vries-Gao.

"Dat is sowieso een enorme hoeveelheid stroom", vertelt hij. "Het is één twintigste van ons totale stroomverbruik dat opgaat aan één enkele sector. Ik vind dat zelf onvoorstelbaar veel, want hoeveel sectoren hebben we in Nederland? Het is gewoon een ontzettend grote voetafdruk, waarbij het vaak onduidelijk is wat we er überhaupt voor terugkrijgen."

Wat levert het op?

Want inderdaad: wat krijgen we er voor terug? Volgens De Vries-Gao is dat niet zo eenvoudig vast te stellen. "Datacenters leveren wat banen op, maar in verhouding tot de hoeveelheid stroom die het kost is het eigenlijk verwaarloosbaar weinig", zegt hij. "Op korte termijn, als de centers gebouwd moeten worden ontstaan er tijdelijk een paar extra banen in de bouw. Op de lange termijn? Machines doen het werk. Je hebt wel mensen nodig voor het onderhoud en om het geheel te bewaken. Maar met een paar dozijn mensen ben je er meestal wel voor een redelijk formaat datacenter."

"Dat zijn niet enorm veel banen voor iets wat dusdanig veel stroom verbruikt. En dan: wat krijgen we er verder voor terug?" Hij beantwoordt zijn eigen vraag: "Ja, applicaties, maar daar wordt het enorm vaag. Want een datacenter is als het ware een soort van zwarte doos waarvan je aan de buitenkant niet ziet wat erbinnen precies in gebeurt. Of we met ons allen profijt hebben van de applicaties die daar uiteindelijk in gedraaid worden is ook een moeilijk te beantwoorden vraag. Het kan best zo zijn dat een datacenter gebruikt wordt voor een applicatie waar we in Nederland niet eens gebruik van kunnen of mogen maken." Hij gaat verder: "Wat levert het verder nog maatschappelijk op? Dat is afhankelijk van wat er precies in het datacenter gebeurt."

Gunstige factoren

In Nederland staan er volgens het Dutch Data Center Association zo'n 200 datacenters, maar afhankelijk van welke definitie je hanteert kunnen het er ook zo'n 300 zijn. "Als je private datacenters ook meerekent bijvoorbeeld." Hoe valt dat grote aantal centers te verklaren?

De Vries-Gao: "Uiteindelijk komt het er op neer dat we blijkbaar een aantrekkelijke mix van factoren kunnen bieden die relevant zijn voor dit soort infrastructuur. Het zijn enorme stroomgebruikers. Dus een van de voorwaarden is dat de centers toegang moeten kunnen krijgen tot stroom, die hier enigszins betaalbaar is. Er moet ruimte zijn om te bouwen, toegang tot watersystemen zijn, en er moet goede digitale infrastructuur zijn", somt hij op.

Discussie over water

De Vries-Gao verwacht dat, met het toenemende watertekort in Nederland, het waterverbruik van datacenters zeker een groter punt van discussie zal worden. "Als datacenters verantwoordelijk zijn voor 5 procent van ons Nederlandse stroomverbruik, dan impliceert dat ook dat ze verantwoordelijk zijn voor 5 procent van de waterconsumptie in het genereren van die stroom. Dat is best wel een enorme hoeveelheid."

"De afgelopen jaren heeft de nadruk heel erg gelegen op stroomcapaciteit. Het Nederlandse stroomnet zit al wat langer aan zijn limiet. En dan levert dat natuurlijk als eerste discussies op. Maar eigenlijk dezelfde discussie zul je zo meteen ongetwijfeld terugzien komen ten aanzien van water. Want net zoals dat stroom op gegeven moment schaars is, kan water ook schaars worden. Met name door klimaatverandering."