Amerikaanse midterms komen eraan: wat staat er op het spel? En andere vragen beantwoord

Hoewel de president zelf tijdens deze verkiezingen niet wordt gekozen, zijn de midterms cruciaal voor de Amerikaanse politiek. Ze bepalen namelijk welke partij de macht krijgt in het Amerikaanse parlement, ofwel het Congres. En dat heeft invloed op hoeveel plannen en wetten de zittende president kan doorvoeren. Jullie vragen worden beantwoord door Amerika-deskundigen Koen Petersen en Kenneth Manusama.

1. Wat zijn de midterms?

Tijdens de midterms stemmen Amerikaanse kiezers voor een nieuw parlement, het Congres. Dat bestaat uit twee kamers: het Huis van Afgevaardigden en de Senaat. In het Huis van Afgevaardigden staan bij elke verkiezing alle 435 zetels op het spel, omdat afgevaardigden steeds een termijn van 2 jaar aangaan. Het is vaak een spannende strijd, legt Petersen uit: "De midterms zijn een soort referendum over de zittende president. Omdat de verkiezingen halverwege zijn termijn worden gehouden, worden ze midterms genoemd."

In de Senaat, waar senatoren een termijn van 6 jaar uitzitten, wordt elke twee jaar ongeveer eenderde van de honderd zetels vernieuwd. Op hetzelfde moment kiezen veel staten ook nieuwe gouverneurs en lokale volksvertegenwoordigers, waardoor dit moment de politieke koers van het hele land kan veranderen.

Het Congres is verantwoordelijk voor het maken van wetten en het goedkeuren van de nationale begroting. Als de partij van de president de meerderheid in een of beide kamers verliest, ontstaat er een verdeelde regering. Dit betekent dat de oppositiepartij plannen van de president effectief kan blokkeren.

2. Hoe kijken Amerikanen naar de verkiezingen?

"De midterm-verkiezingen zijn een soort referendum over de zittende president. Omdat de verkiezingen halverwege zijn termijn worden gehouden", legt Petersen uit. Deze stembusgang wordt volgens hem dan ook gezien als dé uitgelezen kans om een oordeel te vellen over de huidige koers, door wel of juist niet op de Republikeinen te stemmen.

"Bestaanszekerheid is voor een grote groep kiezers het belangrijkste thema tijdens deze tussentijdse verkiezingen: mensen maken zich veelal zorgen over de prijzen in de supermarkt, aan de pomp en de inflatie die harder stijgt dan de lonen", licht Petersen toe.

Manusama ziet ook dat de importheffingen en de oorlog met Iran veel mensen bezighouden. "Daarnaast staat corruptie verrassend genoeg ook best hoog op de lijst. Er is duidelijk een perceptie bij de meerderheid van de Amerikanen dat deze regering en de mensen in deze regering zichzelf aan het verrijken zijn."

3. Hoe eerlijk en betrouwbaar zijn de Amerikaanse verkiezingen?

Tijdens de verkiezingscampagne proberen kandidaten met reclames, krantenartikelen, interviews en toespraken kiezers te overtuigen. "Daarbij wordt informatie soms op een manier gepresenteerd die gunstig is voor de eigen kandidaat", legt Petersen uit.

Volgens Manusama en Petersen is de scheidingslijn dun. Petersen licht toe: "De vrijheid van meningsuiting in de Verenigde Staten is erg ruim." Politici mogen stevige kritiek uiten op de standpunten van hun tegenstanders. "Het wordt juridisch ingewikkelder wanneer iemand zonder feitelijke grondslag de reputatie van een ander probeert te vernietigen. Dan kan er sprake zijn van laster."

Deze verkiezingscampagne is naar schatting de duurste ooit: tot nu toe hebben de partijen bij elkaar opgeteld 4 miljard euro uitgegeven, alleen al aan televisiereclames. En niet alleen de partijen zelf proberen kiezers te beïnvloeden. Zo pompt Elon Musk 445 miljoen dollar in de Republikeinse campagne, blijkt uit data van de Amerikaanse kiescommissie. Niet alleen vanwege ideologische redenen, maar ook voor zijn eigen ondernemersbelang. Zijn bedrijfsimperium is afhankelijk van regelgeving binnen federale instanties.

Het verkiezingsproces zelf is goed georganiseerd, vinden Manusama en Petersen. "Maar je ziet wel heel duidelijk dat de Republikeinen en de regering-Trump hier en daar echt van alles proberen om ervoor te zorgen dat ze een stuk minder eerlijk verlopen", zegt Manusama.

Zo wordt er volgens hem geregeld dat mensen niet geregistreerd staan als kiezer of van de kiezerslijst worden gehaald. Hij zegt ook dat er aanwijzingen zijn dat lokaal wordt geprobeerd om bepaalde stemmen te onderdrukken. Maar benadrukt Manusama: "Er zijn te veel bewegende delen om echt verkiezingen op grote schaal te manipuleren en zo in je voordeel te laten uitvallen."

4. Wat betekent het als de Democraten de verkiezingen winnen?

Het Huis van Afgevaardigden speelt een belangrijke rol bij de begroting, dus als de Democraten daar de meerderheid krijgen, nemen zij het voortouw bij het opstellen van begrotingswetten. Trump zal dan vaker met de Democraten compromissen moeten sluiten om zijn plannen door te voeren.

De Senaat moet instemmen met belangrijke benoemingen, zoals die van ministers, hoge militairen, diplomaten en rechters van het Hooggerechtshof. Rechters zijn daarin volgens Petersen uiterst belangrijk omdat die voor het leven worden benoemd en daardoor jarenlang invloed kunnen hebben op de interpretatie van de Amerikaanse grondwet.

"Volgens de huidige inschatting ziet het ernaar uit dat de Democraten een meerderheid kunnen behalen in het Huis van Afgevaardigden. De partij van de president verliest bij midterms historisch gezien vaak zetels", legt Petersen uit. De Democraten maken dan ook kans om zetels te winnen in staten waar normaal gesproken Republikeinen sterker staan, zoals Iowa en Texas.

"Of Trump zomaar een nederlaag zou accepteren? Hij heeft de neiging om een overwinning aan zichzelf toe te schrijven en bij verlies de verkiezingsuitslag ter discussie te stellen. Mijn verwachting is dat een uitslag waarschijnlijk niet tot dezelfde mate van ontwrichting zal leiden als de presidentsverkiezingen van 2020", zegt Petersen.

Volgens Manusama houden Republikeinen zowel publiekelijk als achter de schermen in ieder geval al rekening met het verlies van het Huis van Afgevaardigden. Maar hoewel de peilingen nu gunstig zijn voor de Democraten, zijn deze geen goede graadmeter voor de uitslag, volgens Petersen. Ze zijn historisch gezien namelijk onbetrouwbaar.

5. En wat als de Republikeinen toch hun meerderheid behouden?

Volgens Petersen zal Trump dan vooral heel erg zelfverzekerd worden in zijn handelen. "Als hij erin slaagt de meerderheid in beide Kamers te behouden, kan hij dat als een grote politieke overwinning presenteren." Een Republikeinse meerderheid maakt het voor Trump dan ook makkelijker om zijn beleid uit te voeren en benoemingen door te voeren.

Chatters vroegen zich veelal af of de uitslag van de midterms invloed gaat hebben op de 'dieseldeal' met Rusland. Petersen: "Mijn verwachting is dat die deal gewoon blijft staan. Als de prijzen zouden dalen, kan dat het vertrouwen van Amerikanen in Trump en zijn beleid versterken." Maar, benadrukt hij: "Met alleen die deal gaan de prijzen aan de pomp niet omlaag."

6. Wat staat er op het spel voor president Donald Trump?

Volgens Petersen en Manusama staat vooral het handelen naar zijn eigen hand op het spel. "Zijn handelingsvrijheid heeft betrekking op de normale wetgeving en de begroting. Daarnaast bepalen de benoemingen hoeveel speelruimte hij heeft om conservatieve of gematigde Republikeinen te benoemen als minister, rechter of diplomaat", legt Petersen uit.

Een meerderheid van de Democraten in het Huis maakt het mogelijk om een afzettingsprocedure tegen Trump te beginnen, als daar voldoende aanleiding voor wordt gezien, en dat kan Trump politiek beschadigen.