Zorgen om verharding van boerenprotesten: 'Ondermijnend voor democratie'

Het waren protesten met een wrange en gevaarlijke rand gisteren op Prinsjesdag. Op verschillende plekken langs de snelweg werd automobilisten namelijk het zicht ontnomen doordat protesterende boeren hooibalen naast de weg in de fik staken. Mogelijk hebben de blokkades op het spoor - waar op grote schaal metalen buizen en startkabels op de rails waren gelegd - ook een link met het boerenprotest.

'Kan je niet maken'

Terwijl boerenorganisaties als LTO en het Nederlands Agrarisch Jongeren Kontakt zich distantiëren van de acties, kiest een deel van de boeren ervoor zich op deze manier steeds feller te verzetten tegen de meest recente stikstofplannen. Ze zijn bang dat ze door de nieuwe regels moeten stoppen met hun bedrijf. Op een bijeenkomst van boeren vandaag in Arnhem is grotendeels begrip voor de acties.

Daar zijn zo'n 250 boeren op het protest afgekomen, deels op de trekker. "De sabotage op het spoor kan je niet maken, want daar raak je burgers mee", zegt boer Jarno uit Lunteren. Maar hij vindt het wel goed dat er op steeds meer plekken boerenprotest is, ook als langs de snelweg hooibalen in de fik worden gestoken.

Begrip

"Ik weet niet of die spoorsabotage van boeren komt, maar ik kan me wel voorstellen dat er mensen zijn die zo gefrustreerd zijn dat ze tot zulke beslissingen komen", vertelt boer Ronald. "Ik heb mezelf in kunnen houden en een beperkt vuurtje gestookt bij mijn erf, een rooksignaal."

Ook Jeroen van Maanen van de Nederlandse Melkveehouders Vakbond, mede-organisator van de bijeenkomst in Arnhem, is begripvol. "Laten we hopen dat het morgen stopt met die steeds heftiger protesten, maar ik begrijp het wel, want wij voelen ons al 7 jaar niet gehoord."

Tweedeling

Het is een terugkerend iets: een deel van de boeren neemt afstand van de heftigheid van de acties en van het toenemende gevaar dat erbij zit.

Maar andere boeren steunen die juist. Die boeren zijn boos door jaren van onduidelijk beleid en zijn bang dat de meest recente maatregelen hen de kop zullen kosten.

'Ongeremd protest'

Kijk je naar het gevaar van de acties en de intimidatie die ervan uitgaat, dan zie je volgens oud-AIVD'er Jelle Postma 'een zeer zorgelijk beeld'. Hij richt zich met zijn stichting Justice for Prosperity op onderzoek naar ondermijning van de democratie. "De afgelopen paar jaar zie je een oplopende temperatuur en een steeds meer ongeremde manier van protest."

"Demonstraties gaan over in geweld zoals in Loosdrecht of in intimidatie van burgers onderling zoals in Engelen", vertelt Postma. "En dat gaat door tot aan de boerenprotesten van nu, waarbij je ziet dat er een voor burgers gevaarlijke situatie wordt gecreëerd door een groep die het niet eens is met het beleid van de regering."

Ondermijning

"Die groep probeert op deze manier het beleid te beïnvloeden en dat is ondermijning van de democratie." Als je uitzoomt dan zie je volgens Postma dit: "Er is een sfeer van straffeloosheid en eigenrichting ontstaan de afgelopen jaren. De houding is: Als de overheid het niet oplost, doen wij het zelf wel.' Zo wordt er gedacht en gehandeld."

Volgens Postma is de politiek mede verantwoordelijk. "De landelijke politiek heeft zelf de temperatuur verhoogd door hele heftige retoriek te gebruiken en in te spelen op de emotie en het aanwakkeren van angst. Als je angst maar vaak en lang genoeg aanwakkert, dan slaat het om in agressie."

'Regering moet leveren'

Volgens Postma moeten er twee dingen gebeuren om de geest weer in de fles te krijgen. "Ten eerste moet de regering gaan leveren. Dat willen ook de vele boeren die niet betrokken waren bij deze protesten. En politieke leiders moeten afstappen van het electorale verdienmodel van het opjutten van de angst", sluit hij af.

ProRail, de politie en de AIVD moeten nu uitzoeken wie er daadwerkelijk achter de spoorsabotage zit. Hoe er te werk wordt gegaan, weet oud-politiechef Sander Schaepman. "Degenen die dat gedaan hebben, zijn ergens het spoor opgegaan en zullen er niet tegenaan wonen, dus er zijn altijd bewegingen geweest om die kant op te komen", vertelt hij.

Cirkel trekken

Schaepman gaat verder: "Als je het punt weet waar bijvoorbeeld de eerste sabotage heeft plaatsgevonden, dan kun je er een cirkel omheen trekken. Die cirkel kun je zo groot maken als je wil. En binnen die cirkel ga je dan kijken naar sporen zoals camerabeelden."

"Misschien heeft een getuige op die locatie iets gezien. Op de plaats delict zelf ga je natuurlijk goed onderzoek doen. Dat kan zijn dat ze hebben gerookt en onderweg ernaartoe een peuk hebben laten liggen", legt hij uit. "Misschien vergeten ze soms iets, dat zien we ook regelmatig. Dus je kunt zelf het aantal aanknopingspunten op die manier zo goed mogelijk beïnvloeden."

Telefoon uitzetten

Ook het gebruik van telefoons kan een grote invloed hebben. "De telecommunicatie is altijd heel interessant, we kunnen bijvoorbeeld zien wanneer iemand zijn telefoon uitzet. Maar hoeveel mensen zetten nou bijvoorbeeld op een dag hun telefoon uit?" Dat gebeurt niet zo vaak en dat maakt het juist interessant voor opsporingsdiensten.

"De onervarenen denken, bijvoorbeeld omdat ze tv kijken: 'Ik moet mijn telefoon uitzetten.' Maar dat is nou net iets wat juist wel opvalt in de telecommunicatie en wat een heel belangrijk spoor kan zijn", vertelt Schaepman.