Zo proberen steden grip te krijgen op overlastgevende Syrische jongeren

"Hier zie je de wereldproblematiek in het klein terug. Spanningen uit Syrië of Koerdistan die diep zitten, en hier in de stad tot uiting komen", zegt jongerenwerker Hicham Kaddar. Hij loopt langs een shishalounge waar het laatst uit de hand liep tussen Koerdische en Syrische jongeren.

Geschiedenis meenemen

"Omdat er natuurlijk in Syrië en in Koerdistan spanningen zijn tussen die twee groepen", ziet Kaddar. "En dat zit soms zo diep dat we, ondanks dat we hier in Nederland leven, die problemen hier toch een beetje terugzien."

Kaddar werkt als jongerenwerker in Arnhem en kent veel van de jongeren persoonlijk. "Je merkt dat jongeren zeggen: ik kom uit dit gebied en jij uit dat gebied. Of ze praten over dingen die in Syrië zijn gebeurd. Dat kan emoties oproepen."

Ruzie bij de bushalte

Terwijl hij door de stad loopt, komt een groepje jongens naar Kaddar toe. Ze zeggen tegen hem dat ze ruzie hebben. Een collega van Kaddar loopt met de jongens mee naar de bushalte, zodat de ruzie niet verder uitgevochten kan worden. Kaddar weet dat hij daarna nog aan de slag moet; uitzoeken waar de jongens met wie ze ruzie hebben verblijven, en welke achtergrond ze hebben.

"En dan proberen we zo'n ruzie in de kiem te smoren voordat ze elkaar hier 3 dagen achter elkaar tegenkomen, elkaar boos aankijken en dat het dan op dag 4 escaleert. We hebben nu een signaal opgevangen waaruit blijkt dat er iets is tussen deze groepen, en dan gaan we vanavond gelijk mailen en bellen met onze partners."

Noodkreet van burgemeesters

Afgelopen zomer zorgden groepen Syrische jongeren, vaak alleenstaande, minderjarige asielzoekers, voor overlast in verschillende Nederlandse steden. Er volgde een noodkreet van de burgemeesters van Arnhem, Nijmegen, Groningen, Den Bosch en Utrecht: ze kregen nauwelijks grip op de groep, die door het land zwerft en voor overlast zorgt.

Een half jaar later zetten gemeenten in op een persoonsgerichte aanpak met begeleiding en toezicht. Waar nodig gebruiken ze maatregelen als gebiedsverboden. Tegelijkertijd benadrukken zij dat een landelijke aanpak nodig is - en dat die nog altijd ontbreekt.

Persoonsgerichte aanpak

Volgens de gemeente Utrecht vraagt de aanpak van overlast in het stationsgebied bijvoorbeeld om een langdurige en intensieve inzet van verschillende partijen, waaronder politie, hulpverleners en veldwerkers. In 2025 zijn volgens de gemeente "vele honderden mensen uit de anonimiteit gehaald" en is met betrokken instanties een persoonsgerichte aanpak gestart.

In Utrecht werd bovendien besloten winkelcentrum Hoog Catharijne 's nachts te sluiten. Die maatregel is inmiddels enkele maanden van kracht. Volgens de gemeente heeft dat geleid tot minder incidenten in het winkelcentrum zelf.

De-escalatie op straat

Ook in andere steden proberen de autoriteiten grip te krijgen op deze groep. In Groningen is inmiddels een kleinere 'harde kern' in beeld van ongeveer tien tot vijftien jongeren die voor overlast zorgen. Gebiedsverboden die eerder werden opgelegd zijn inmiddels verlopen, maar volgens de gemeente hebben ze wel effect gehad. Grote incidenten zoals begin vorig jaar zijn sindsdien niet meer voorgekomen.

"We zetten momenteel in op nabije begeleiding van ongeveer vijftig jongeren. Samen met de bestuurlijke- en strafmaatregelen heeft het gezorgd voor rust voor de jongeren zelf en de-escalatie buiten op straat", laat een woordvoerder van de gemeente 's-Hertogenbosch weten.

Complexe achtergrond

Ook in Nijmegen lijkt een persoonsgerichte aanpak effect te hebben. Jongeren die eerder voor problemen zorgden, zijn betrokken bij maatwerktrajecten met hulpverleners en andere partners. Volgens de gemeente heeft dat geleid tot meer rust.

Eindhoven zegt op dit moment geen specifieke incidenten te zien die direct aan deze groep te koppelen zijn. Wel erkent de gemeente dat de jongeren vaak een complexe achtergrond hebben, en dat de druk op personeel en begeleiding groot blijft.

Uitzichtloze situatie

"Voor jongeren die zich misdragen wordt in Arnhem een persoonsgerichte aanpak gestart waarin partners samenwerken om de jongeren op het juiste pad te krijgen of te houden. Knelpunt hierbij is dat de voogdij, NIDOS, en de locatie, COA, geen intensieve begeleiding bieden, terwijl deze doelgroep dat juist nodig heeft", zegt de gemeente Arnhem.

Kaddar werkt in Arnhem en kent veel jongeren persoonlijk. Veel Syrische minderjarige asielzoekers ervaren hun situatie als uitzichtloos. Tot ze 18 zijn, hebben ze recht op opvang. Veel van hen wachten al lang op een verblijfsvergunning.

Onvoorstelbaar

"Ik denk dat heel weinig van ons, ik ook niet, zich kan voorstellen hoe het is om als 13-, 14-, 15-, of 16-jarige hier zonder moeder, zonder vader, zonder broer, zonder zus naartoe te vluchten. Ze hebben een druk vanuit huis uit."

Kaddar doelt op de druk van familie om het hier te maken. Werk te zoeken, geld te sturen en familie in het thuisland te helpen. "Dat is een druk waar wij allemaal denk ik niet over mee kunnen praten."

Een goed gesprek

"Ik snap wel dat die groep dan uiteindelijk zo hecht wordt. Ze hebben alleen elkaar. Dus vandaar dat ze elkaar helpen, voor elkaar klaarstaan. En dan merk ik ook binnen deze doelgroep dat je heel veel oplost in groepsverband. In plaats van één op één", zegt Kaddar.

En juist dat kan zorgen voor een escalatie op straat. Kaddar zegt dat het vaak voorkomt dat ze net op tijd zijn, om ervoor te zorgen dat het niet uitloopt op een vecht- of steekpartij. "We zijn geen beveiligers, maar ik denk dat 80 procent van de problemen te ondervangen is door een goed gesprek te voeren."

Samenwerking

Volgens de gemeenten die deze zomer aan de bel trokken, is landelijke samenwerking noodzakelijk. Veel jongeren bewegen zich tussen steden, waardoor lokale maatregelen niet altijd voldoende zijn. Utrecht, Groningen, Arnhem en andere steden overleggen daarom met ministeries over een gezamenlijke aanpak en betere informatie-uitwisseling.

De Utrechtse burgemeester Dijksma voert op dit moment gesprekken met het ministerie van Veiligheid en Justitie, met als doel dat de Utrechtse aanpak verder kan worden uitgerold in andere gemeenten. "Wij kunnen daarbij helpen als we daarvoor voldoende ondersteund worden."