Wordt de moord op de Zweedse premier Olof Palme na 40 jaar alsnog opgelost? Nederlands bedrijf helpt met AI

Het politiedossier over de moord beslaat inmiddels 250 meter aan boekenplank, een mens zou 7 jaar non-stop de tijd nodig hebben om dat te lezen. Maar zoveel tijd hebben de Zweedse journalisten Anton Berg en Martin Johnson niet, dus hebben zij het Amsterdamse AI bedrijf ML6 gevraagd een chatbot te bouwen die het dossier razendsnel kan doorzoeken.

True crime-podcast

Met hun true crime-podcast Spår hebben Anton en Martin al in meerdere zaken een heropening afgedwongen. Eén man, Kaj Linna, komt naar aanleiding van hun onderzoek zelfs vrij. "Dat heeft onze podcast echt autoriteit gegeven", legt Berg uit vanuit Stockholm, "maar sinds die tijd hebben we ook een niet aflatende stroom mails ontvangen met de vraag: wanneer gaan jullie nou eens de moord op Palme oplossen?"

Tot nu toe hebben de twee dat altijd afgehouden, maar na een goede ervaring met AI in een eerder onderzoek hebben ze nu toch de koe bij de horens gevat en zijn ze in het zaak Palme gedoken. De grootste uitdaging daarin is het haast eindeloze dossier behapbaar te maken.

Gegrepen door de zaak

Daarvoor kwamen de twee uit bij AI-ontwikkelaar Sebastian Wehkamp van ML6 vlakbij de Amsterdamse Nieuwmarkt. Van de moord op Palme had hij nooit gehoord, maar na het kijken van een documentaire werd hij door de zaak gegrepen.

Samen met de Zweedse podcasters werkte Sebastian en zijn team rond de kerstdagen aan de 'PalmeChat', een AI-tool om alle informatie van deze zaak te ordenen.

Alle informatie

In online bijeenkomsten probeerden de journalisten uit te leggen wat zij van de AI verwachten. Dat verschilt nogal van wat gebruikelijke klanten van ML6 willen. De meeste klanten willen niet te veel informatie lezen, vertelt Wehkamp. "Ze willen dat we het samenvatten, kort zijn in onze antwoorden."

"Maar Anton en Martin zeiden juist: nee, wij willen alle informatie hebben, en dus ook de redenering van de AI hoe hij tot die informatie is gekomen en alle onderliggende bestanden. Ongefilterd."

Aan elkaar wennen

Dat was wel even wennen, ook voor de Zweeds podcasters. Martin Johnson: "Ik zat daar maar te oreren: 'Dit is hoe een journalist werkt. Jullie mogen niets samenvatten! Geen slimme AI-geitenpaadjes vinden. Ik wil alles weten.'"

"Ik voelde me echt een grijze Zweedse ambtenaar uit de jaren 80", blikt hij terug. "Op een gegeven moment zei een van de AI-ontwikkelaars: 'Oh wow, dus je wil geen slimme AI-oplossingen?' Dat hadden ze nog nooit meegemaakt."

Eerste aflevering uitgekomen

Er wordt nog steeds geschaafd aan de AI, maar de eerste aflevering van de podcast is inmiddels uitgekomen. En daarin is de moord helaas nog niet opgelost. "Natuurlijk hebben we de vraag 'Wie heeft Olof Palme vermoord?' gesteld", vertelt Berg lachend. "Maar daar heeft PalmeChat geen antwoord op."

Dat moet ook zo, want hij moet geen conclusies gaan trekken, legt ontwikkelaar Wehkamp uit. "Hij somt de meest gangbare theorieën op, en sluit af met de zin dat hij niet weet wie Palme vermoord heeft."

Ongelofelijk nauwkeurig

De PalmeChat kan wél antwoord geven op gerichtere vragen. Zo vroeg Johnson bijvoorbeeld: beschrijf de laatste 30 seconden van Palme's leven.

"Dan geeft hij je een ongelofelijk nauwkeurig overzicht van wie zich waar bevond en wat wie heeft kunnen zien. Je ziet ook hoe verklaringen veranderen naar aanleiding van vragen van de politie. Dat zijn het soort inzichten waarmee je wat kan."

Zaak opnieuw geopend?

De zaak oplossen is ook niet echt de ambitie van de podcastmakers. "Wij zouden al heel blij zijn als de zaak opnieuw geopend zou worden", zegt Berg.

Waar de AI mee kan helpen, legt Johnson uit, is het kaf van het koren scheiden. "90 procent van wat er in het dossier staat is ruis. Maar er is zoveel materiaal dat een gewoon mens dat niet kan scheiden."