'We kunnen het niet aan': brandweer heeft door bezuinigingen niet meer genoeg mensen en middelen voor grote noodsituaties

De Nederlandse brandweer heeft niet genoeg capaciteiten voor grootschalige of langdurige noodsituaties, dat is de belangrijkste conclusie van het rapport. Dit komt door "personeelstekorten, onvoldoende extra personeel en materieel, een gebrek aan standaardisering, uniformiteit en doorzettingsmacht", staat in het rapport.

Onvoldoende capaciteiten

Deze beperkte slagkracht heeft directe gevolgen voor de inzetbaarheid van de brandweer in Nederland, waarschuwt de inspectie: "Zodra de brandweer voor een grootschalig incident moet worden ingezet, komt de reguliere brandweerzorg in de eigen regio direct onder druk te staan. Als er meerdere grootschalige incidenten zijn, dreigt dit zelfs kritisch te worden."

Wat dit precies betekent, legt een woordvoerder van het Landelijk Veiligheidsberaad uit: "Bij een grote calamiteit, zoals de natuurbrand in Ede van dit voorjaar, schieten verschillende regio's te hulp. Op de Edese Heide waren er zo'n 500 man nodig, die haal je dus elders weg. Het was in die periode gortdroog, had je er op hetzelfde moment nog een grote brand bij gehad, dan was het misgegaan."

Vinger op zere plek

Misgaan betekent dat er dan niet meer voldoende capaciteit was geweest om de gewone taken van de brandweer uit te blijven voeren. Dat dit een potentieel risico is ziet ook burgemeester Hein van der Loo, die voorzitter van het Landelijk Veiligheidsberaad is. "Alle 25 veiligheidsregio's vinden dat dit rapport de vinger op de zere plek legt", zegt hij. "En we herkennen ons dus ook in de conclusies en in de aanbevelingen, die wijzen wat ons betreft in een goede richting."

"We vinden ook dat wij als regio's daar een verantwoordelijkheid in hebben en intensief met het ministerie van Justitie en Veiligheid moeten optrekken als het gaat om de wettelijke verankering, bijvoorbeeld van een commandostructuur", gaat Van der Loo verder. Daarnaast vindt hij ook dat er meer geld moet komen om materieel, opleidingen, risicoanalyses en scenarioplanning bij crises voor het hele land te kunnen garanderen.

'Niet meer aankunnen'

In tijden waarin burgers wordt gevraagd om weerbaarder te worden en zich voor te bereiden op crisissituaties is het opmerkelijk dat de slagkracht van de brandweer niet op orde is. Dat vindt ook voorzitter Marcel Dokter van De Vakvereniging Brandweer Vrijwilligers. "Er is de afgelopen jaren zo veel bezuinigd dat we grote dingen niet meer aankunnen", waarschuwt hij.

Als voorbeeld daarvan noemt hij de andere grote natuurbranden, ook van dit voorjaar, in Limburg en Brabant. "Toen hadden we de hulp van Duitsland en België nodig om de klus te klaren, omdat we zelf onvoldoende mensen en spullen hebben om dat op te lossen."

Ten koste van andere taken

Als de brandweer bezig is met dat soort grote branden en de kazernes leeg zijn, gaat dat volgens Dokter ook ten koste van andere taken. "Als dan in een dorp of stad iets gebeurt, kan de brandweer daar niet naartoe. Dan moet hulp dus ergens anders vandaan komen, wat veel langer duurt."

Toch is het niet allemaal kommer en kwel. "Als je thuis brand hebt, dan komt de brandweer vanuit duizend kazernes in Nederland en zijn ze in principe binnen een minuut of 6 bij je."

Minder brandweerauto's

Maar de bezuinigingen hebben niet alleen invloed op de bestrijding van bijvoorbeeld natuurbranden, bij veel kazernes zijn ook brandweerauto's verdwenen waarmee je elke soort brand kan bestrijden. "Op heel veel plekken in Nederland hadden we twee brandweerauto's waarmee je kunt blussen", legt Dokter uit. "Veel van die auto's zijn in de afgelopen jaren wegbezuinigd, en ook de mensen die daarbij horen."

"Zo zijn we van 1.500 brandweerauto's in 2011 naar duizend in 2024 gegaan", vertelt hij. "Als gevolg daarvan zijn ook formatieplaatsen voor brandweermensen verdwenen en is het aantal brandweermensen met 4.500 verminderd."

'Overgeleverd aan jezelf'

Een ander voorbeeld zijn de duikteams. "Daar hadden we er vroeger honderd van", begint Dokter. "Daar is de helft van weg."

Er is volgens hem een veiligheidsregio waar nog zeven duikteams zijn, maar er zijn ook regio's in Nederland waar geen enkel duikteam meer is. "Als je daar met je auto in het water komt, dan ben je dus helemaal aan jezelf overgeleverd."

Wie is verantwoordelijk?

Het rapport van de inspectie laat volgens de voorzitter van de belangenvereniging zien dat het hele stelsel onder druk staat. Dokter: "Wij hebben de afgelopen jaren dan ook gevraagd aan de minister om meer verantwoordelijkheid te nemen." Maar die verantwoordelijkheid werd teruggelegd bij het Landelijk Veiligheidsberaad en de burgemeesters van grote steden, vertelt hij.

"En doordat iedereen verantwoordelijk was, was eigenlijk niemand verantwoordelijk", legt Dokter uit. "Die 25 veiligheidsregio's vinden dat zij zelf autonoom zijn en dus zelf kunnen uitmaken wat moet en wat weg kan als ze moeten bezuinigen. Daar hebben we nu last van."

'Andere aanpak nodig'

Ook Brandweer Nederland, het landelijke samenwerkingsverband van alle 25 brandweerorganisaties, ziet de problemen waar de inspectie op wijst. Toch is de basisbrandweerzorg in de veiligheidsregio's nog steeds goed georganiseerd, benadrukt voorzitter Jolanda Trijselaar. "Dankzij de professionaliteit van duizenden brandweermensen en -vrijwilligers kan de brandweer snel, lokaal en regionaal slagkracht organiseren."

"Daar zit onze kracht; dat willen we behouden. Maar voor de bovenregionale inzet waarvoor vaak meer capaciteit en andere expertise vereist is, zijn betere afspraken en randvoorwaarden nodig. De huidige aanpak past niet bij het dreigingsniveau waarmee de veiligheidsregio's in toenemende mate geconfronteerd worden."