Waarom treinramp zoals in Spanje eigenlijk niet zou moeten kunnen gebeuren

Bijna alle sporen in Europa werken met dezelfde 'stevige' beveiliging, begint hoogleraar Governance van infrastructuur en mobiliteit Wijnand Veeneman. "Dat betekent dat er wordt gekeken of een stuk spoor bezet is. En als een andere trein dan dat stuk spoor nadert, gaan de remmen van die trein automatisch aan. Dus twee treinen tegelijkertijd op één stuk spoor: dat is echt heel raar, heel bijzonder."

Menselijke fout

Wat er precies in Spanje is gebeurd waardoor dit ongeluk kon plaatsvinden, is nog niet zeker. Wel wordt er gesproken over een 'menselijke fout', volgens de Spaanse krant El País. Spaanse minister van Transport Óscar Puente zegt dat het mogelijk te maken had met een storing in het computersysteem.

Veeneman vertelt dat het spoorsysteem zo is ingericht dat een menselijke fout in principe niet zulke desastreuze gevolgen zou moeten kunnen hebben. "In de veiligheidskunde kijken we er als volgt naar: we mogen mensen niet in situaties brengen waarin, als zij een fout maken, de gevolgen zo ernstig kunnen zijn", licht hij toe. "In het spoor zijn we daar allemaal vrij strikt in. Het systeem zou dit niet mogelijk moeten maken."

Automatisch remmen

Want dat systeem is juist zo ontworpen dat treinen automatisch remmen wanneer een situatie niet veilig is. Veeneman legt uit: "Meerdere keren per seconde meldt een trein waar deze is en welke snelheid deze heeft. En meerdere keren per seconde wordt door de verkeersleiding aan die trein doorgegeven dat de trein nog mag rijden."

"Als het laatste signaal wegvalt - als het systeem weet: daar staat een trein en dit wordt een botsing - dan gaat de trein een automatische remming beginnen en dus dan komt hij uiteindelijk tot stilstand." Het is nu vooral de vraag of de trein die achterop de andere trein botste het signaal nog kreeg en waarom het systeem die andere trein dan niet zag, zegt Veeman. "Of dat er andere redenen zijn waarom die trein toch is doorgereden."

Weg gevaarlijker

Dat er zulke stevige veiligheidsmaatregelen worden genomen op het spoor, heeft juist te maken met hoe groot de gevolgen zijn als het misgaat. Dat zie je ook nu, zegt Veeneman. In Spanje zijn tot nu toe 64 doden vastgesteld. "Als het misgaat, gaat het groots mis."

Over het algemeen is het spoor wel heel veilig in Europa, voegt de hoogleraar eraan toe. Hij neemt Nederland als voorbeeld: "De laatste treinreiziger die in Nederland is overleden in een spoorwegongeluk, dat was in 2015. Elke jaar vallen er Nederland 700 mensen op de weg te betreuren. Dat geeft aan hoe extreem veilig spoor is."

Discussie over onderhoud

Bovendien wordt er in Spanje veel in het spoort geïnvesteerd. Al komt daar wel regelmatig kritiek op, weet Veeneman. "Naar aanleiding van het ongeluk in Adamuz eerder dit jaar kwamen wel veel kritieken op dat er wel geld is voor nieuwbouw maar niet voor onderhoud." Bij dat ongeluk kwamen 46 mensen om het leven en raakten 120 mensen gewond.

De hoogleraar zegt tot slot dat het belangrijk is om dit ongeluk goed te analyseren en erachter te komen wat er precies mis is gegaan. "Daarmee kan je het systeem weer veiliger maken, en de processen en technieken aanpassen zodat het niet weer kan gebeuren."