Waarom mensen vaak niet weten hoeveel belasting ze betalen

Aangifte doen kan nog weleens lastig zijn. En tussen alle regelingen, schijven en tarieven door is het voor veel mensen moeilijk om precies te weten wat ze nou uiteindelijk betalen. "Het belastingstelsel is behoorlijk complex en je kan je best voorstellen dat een hoop mensen die complexiteit niet overzien."

'Geen flauw idee hoeveel ik verdien'

Dat is vermoedelijk ook de reden waarom mensen zowel over- als onderschatten hoeveel belasting ze betalen, vertelt onderzoeker en gedragseconoom Job Harms. Hij deed het onderzoek in opdracht van het ministerie van Financiën en van de Belastingdienst. Tussen die twee groepen, mensen die overschatten en mensen die onderschatten hoeveel ze betalen, is makkelijk onderscheid te maken.

Mensen die onderschatten hoeveel belasting ze betalen, hebben namelijk vaak hogere inkomens, weet Harms. "Dat komt neer op een onderschatting van 10 procent." Omdat zij minder op hun rekening hoeven te letten, valt het ook minder op wat er naar de Belastingdienst gaat. "Vanochtend vroeg ik iemand bij de bakker wat zij bruto verdient en die zei: 'Ik heb geen flauw idee'", geeft hij als voorbeeld. Brutoloon is het totale loon vóórdat er premies of belastingen zijn afgetrokken.

Op de centen letten

Aan de andere kant overschatten mensen met een lager inkomen juist hoeveel ze kwijt zijn aan belasting. "Ook die zitten er 10 procent naast", zegt Harms. Het is niet met zekerheid te zeggen, maar Harms heeft wel een theorie waarom ook deze groep niet weet hoeveel er naar belasting gaat.

"Die mensen moeten erg op de centen letten, maar die zijn dus vooral, denk ik, geïnteresseerd in wat hun netto inkomen is. Dat is waar ze uiteindelijk de boodschappen van moeten betalen", legt hij uit. Netto-inkomen houd je over na de belastingaftrek. "En wat er dan ergens op een loonstrookje of op een belastingaanslag bruto staat, ja dat is leuk, maar dat heeft in je dagelijks leven iets minder betekenis."

'Niet expres zo ingewikkeld'

Wat dus in de praktijk ook niet helpt, is de ingewikkeldheid van het belastingstelsel. "Het is niet met opzet zo complex gemaakt", zegt Harms, "maar er zijn een hele hoop verschillende maatschappelijke en politieke wensen die we allemaal met ons belastingstelsel proberen te realiseren. In die zin is het een 'duizenddingendoekje'."

Het stelsel vereenvoudigen lijkt dé manier om de verwarring bij mensen weg te nemen, maar dat is zo makkelijk nog niet. "Het klinkt heel goed en er is heel veel politieke ambitie, maar tegelijk is dat ook moeilijk juist omdat we dus ook allerlei andere doelen met het belastingstelsel nastreven. Dat staat een beetje op gespannen voet met de wens om te vereenvoudigen", weet hij.

Betere voorlichting

Een andere optie is om in het bestaande stelsel mensen beter voor te lichten en het makkelijker te maken. "Zodat het voor mensen makkelijker is om te begrijpen hoeveel belasting ze betalen, maar ook hoeveel belasting ze meer zouden gaan betalen als ze bijvoorbeeld meer zouden gaan werken."

Ook dat is iets wat mensen moeilijk vinden om in te schatten, licht Harms toe. "We hebben ander onderzoek gedaan afgelopen jaar waaruit ook naar voren komt dat veel mensen een beetje onderschatten hoeveel ze erop vooruitgaan als ze meer gaan werken, en dat dat mensen ook afremt om bijvoorbeeld een dagje extra te gaan werken."