Voor het eerst hersentumor verwijderd met hulp van AI: zo verandert het de zorg
Stel je voor: je dreigt blind te worden door een hersentumor, maar kunstmatige intelligentie helpt je zicht te redden. Voor het eerst in de medische geschiedenis is een tumor succesvol verwijderd met live ondersteuning van AI. 'Echt een primeur.'
In mei in Londen werd een 48-jarige man geopereerd met behulp van AI. De ingreep werd uitgevoerd via de neus van de patiënt, waarbij de chirurg gebruikmaakte van een kleine camera. Tijdens de operatie keek het AI-systeem in realtime mee op de beelden. De software bracht direct in kaart waar belangrijke bloedvaten en kwetsbare hersenstructuren lagen, waardoor de chirurg precies zag wat er gespaard moest blijven en met maximale precisie kon opereren.
Live digitale assistentie
Hoewel de term 'AI-operatie' wellicht doet vermoeden dat een robot het werk overneemt, is dat niet het geval. De menselijke chirurg voerde de ingreep zelf uit, maar kreeg live digitale assistentie op het scherm.
Universitair hoofddocent medische beeldanalyse aan de Universiteit Twente Jelmer Wolterink legt uit wat de toegevoegde waarde van de AI is: "Ja, eigenlijk is het een extra paar ogen dat zegt: 'Blijf hier uit de buurt en hier wil je juist wel zijn.'"
AI vaker gebruikt
Volgens Wolterink zijn er twee manieren om AI in te zetten bij operaties: "AI kan helpen bij de voorbereiding en planning: de software analyseert vooraf scans en berekent de meest optimale route. Dit gebeurt momenteel al veelvuldig, ook in Nederlandse ziekenhuizen." Daarnaast wordt AI in het ziekenhuis bijvoorbeeld ingezet om foto's te screenen op borstkanker.
"Dat een hersentumor live met behulp van AI wordt verwijderd, is echter een primeur. Bij zo'n ingreep moet de assistentie in realtime gebeuren, wat betekent dat een computer de camerabeelden direct verwerkt."
Risico's
"In deze testfase zijn er op de operatiekamer extra technische specialisten nodig om het systeem te begeleiden", zegt Wolterink. Er zitten ook risico's aan de technologie. Een algoritme wordt getraind op honderden operatievideo's, maar het blijft een voorspelling. Wolterink waarschuwt voor de grootste valkuil: "Het grootste gevaar is dat een arts blindelings op het advies van AI gaat vertrouwen."
Het grootste gevaar is dat een arts blindelings op het advies van AI gaat vertrouwen.Universitair hoofddocent medische beeldanalyse Jelmer Wolterink
Een algoritme kan een verkeerde inschatting maken over waar een structuur zich precies bevindt. Tijdens de ingreep moet de chirurg daarom altijd zelf de definitieve beslissing nemen. "De chirurg blijft te allen tijde eindverantwoordelijk."
Toekomst AI in het ziekenhuis?
Wolterink verwacht dat we AI in de toekomst steeds vaker gaan terugzien in de operatiekamer: "Voorafgaand aan ingrepen gebeurt het nu al veel. Bij complexe hartoperaties worden scans bijvoorbeeld al automatisch door AI geanalyseerd om de voorbereiding te ondersteunen. Ook wordt het volop gebruikt als trainingsmiddel voor chirurgen in opleiding."
Toch duurt het nog even voordat 'live meekijken' de norm wordt in Nederlandse ziekenhuizen. "Live toepassing in de operatiekamer zelf staat echt nog in de kinderschoenen; dat wil je pas breed inzetten als de technologie absoluut waterdicht is", benadrukt Wolterink. "Elk systeem moet aan de strengste medische testen voldoen en ook de patiënt moet expliciet toestemming geven."