Voor Gabriel uit Sierra Leone kan het vuurwerkverbod veel veranderen: 'Geluid van de oorlog'

Als jij in de maand december een knal hoort, is het eerste waar je waarschijnlijk aan denkt vuurwerk. En hoogstwaarschijnlijk is dat ook waar het geluid vandaan komt, maar voor sommigen brengt het andere, vervelende associaties met zich mee.

Slapen tijdens jaarwisseling

"In het begin was ik boos", vertelt Laura Joe - de Bruine (26) uit Wilnis. Haar man, Gabriel (39), bleef hun eerste oud en nieuw gewoon in bed liggen. Het verbaasde haar: "Ik dacht: doe gewoon mee, dit is toch een tijd om met familie te zijn? Slaap je nu serieus? Ik wil je een knuffel geven om 12 uur en samen vuurwerk kijken. Ik snapte het niet."

Daar komt verandering in wanneer Gabriel uitlegt wat er met hem gebeurt als hij continu het geluid van de vuurwerkknallen om zich heen hoort. "Wat je in de lucht ziet is heel mooi, maar het geluid dat daarbij hoort is bizar."

'Geluid van bom of pistool'

Want waar vuurwerk is, is namelijk bijna altijd lawaai. "De eerste keer dat ik het hoorde, dacht ik dat het het geluid van een pistool was of een bom. Ik werd er stil van. Dat is ook het geluid dat ik hoorde toen ik opgroeide in Sierra Leone, tijdens de oorlogen", blikt hij terug. "Ik koppel het aan mijn verleden."

In Sierra Leone is het dan ook om die reden verboden om vuurwerk af te steken. De mensen in het land denken vooral aan de oorlog als ze het horen.

'Meteen paniek'

Niet dat het daardoor ook niet gebeurt, vertelt Gabriel lachend. Al zijn het vooral kwajongens die het vuurwerk oppakken en niet volwassenen. "Dat doen ze echt om mensen te laten schrikken. 'Banga' heet het vuurwerk daar, het lijkt een beetje op vuurwerkmatten."

"Als mensen in een groep zitten en buiten aan het kletsen zijn, dan is er meteen paniek als ze dat geluid horen", vertelt Gabriel. "Ze denken dat er een aanval is." De kinderen komen er dan ook niet zomaar mee weg. "Als je vroeger gepakt werd, kreeg je een pak slaag en ging je huilen. En kwamen je ouders erachter, dan werd je nóg eens gestraft." En steek je het buiten de jaarwisseling om af dan kan je zelfs opgesloten worden, legt Gabriel uit.

'Ik blijf thuis'

Dat is in Nederland wel anders, want de hele maand december is het raak. "Toen ik eenmaal wist dat het vuurwerk was, checkte ik de datum. Ik dacht: ja het is december, maar waarom zijn mensen zo vroeg?"

En dat heeft dus ook de hele maand invloed op hem. "Als we ergens heen moeten in de auto en ik rijd, dan ben ik snel afgeleid erdoor, ik schrik ervan. Je hoort het uit elke hoek en het is heel erg luid. Soms ben ik bang dat iemand dat het vuurwerk gooit en dat het misgaat. Ook om die reden blijf ik thuis. En", voegt hij daaraan toe, "omdat het zo koud is. De kou is niet mijn vriend."

Andere ervaring

Natuurlijk snapt Laura nu ook waarom Gabriel de nieuwjaarsviering in het begin liever oversloeg. "Ik realiseerde later dat zijn ervaring zó anders was. Ik kan hem niet dwingen om ergens naar te kijken waar hij niet van geniet. En zelfs al was hij dan wel bij me, dan zouden zijn gedachten ergens anders zijn. Dus dat werkt niet."

Ze kan zich goed inleven in zijn situatie. "Ik heb zelf geen oorlog meegemaakt, maar ik kan me wel indenken hoe het voelt. En dus voel ik ook met hem mee." Ze besloot het daarom los te laten. "En nu brengt hij met oud en nieuw wel tijd door met de familie, dus dat werkt."

Nieuwe jaar vieren zonder vuurwerk

Zelf was ze niets anders gewend: vuurwerk hoorde bij de viering. Sinds ze met Gabriel is, geniet ze er zelf ook minder van. En ook sinds ze het feest heeft gevierd in zijn thuisland. "Daar is het heel anders", vertelt ze. "En daar heb ik gezien dat het ook een optie is om het nieuwe jaar te vieren zonder vuurwerk."

"Het draait bij ons nu ook minder om het vuurwerk en meer om de mensen met wie je tijd doorbrengt", vertelt ze. "Dan is dat vuurwerk ook niet per se nodig."

Eén groot feest

Dat is overigens ook waar oud en nieuw om draait in Sierra Leone: het leven vieren met familie. "We gaan naar de kerk tot 12 uur", vertelt Gabriel. "En dan gaat iedereen de straat op voor één groot feest. We zingen, dansen en vieren dat god ons nog een jaar heeft gegeven."

"Er worden kaarsen aangestoken en autobanden", gaat hij verder. "Al worden mensen nu ook gewaarschuwd dat laatste niet meer te doen. En mensen gaan naar de bar of de club om het te vieren. Moslims en Christenen vieren het met z'n allen door elkaar."

Vuurwerkcultuur

Het liefst zou Gabriel in Nederland een soortgelijk feest willen zien: waar mensen de straat op gaan, met z'n allen feesten en dankbaar zijn voor het afgelopen jaar. En vuurwerk is daarbij voor hem en Laura niet nodig, al snapt het koppel ook dat het voor sommige mensen erg belangrijk is.

Laura: "Dat is hoe cultuur is, mensen doen dit al heel lang en het is moeilijk om dat te veranderen." Gabriel bevestigt dat: "Het is een onderdeel van hen dus het is niet zomaar iets waarmee je kan stoppen. Voor veel mensen is dit een tijd dat ze samenkomen als vrienden en kijken naar het vuurwerk. Het is een deel van hun leven."

Verschil door vuurwerkverbod?

Vanaf dit jaar geldt er een nationaal vuurwerkverbod. Maar of dat heel veel uit gaat maken bij de volgende jaarwisseling, weten Laura en Gabriel nog niet. "Mensen die zich aan de wet houden, zullen wel ophouden. Maar er volledig mee stoppen? Ik denk niet dat mensen dat gaan doen. Voor sommigen is het een cultuur geworden."

Zolang het in andere Europese landen nog te koop is, denkt het koppel dat het knallen nog wel even doorgaat. "Als het niet meer beschikbaar is, dan kunnen mensen het niet kopen en niet gebruiken. Maar zolang het beschikbaar is, zal je vuurwerk houden."

Een goede slaper

Maar zou het knallen wel ophouden, dan zou dat voor Gabriel een groot verschil maken. Tot die tijd is Gabriel gelukkig een goede slaper, want het vuurwerk houdt hem niet wakker als hij eenmaal in bed ligt.

"Ik kan overal slapen en als ik ga slapen, dan zorg ik voor een leeg hoofd. Wat voor geluid ik ook om me heen hoor: van vuurwerk tot mijn huilende baby's, ik blijf in slaap", besluit hij lachend.