Video's van verkeershufters gaan viral: waarom dit zoveel invloed heeft op jongeren

Het is een trend onder een groep jongeren: extreme video's maken waarin een bestuurder levensgevaarlijke stunts uithaalt met de auto en die vervolgens posten op social media voor zoveel mogelijk views en likes. Dat dit levensgevaarlijk is, werd afgelopen week nogmaals duidelijk in het Verenigd Koninkrijk. Daar vielen er, hoogstwaarschijnlijk tijdens het uitvoeren van een 'spookrij challenge', 7 doden.

Bij de groep willen horen

De Britse regering heeft socialmediabedrijven deze week gevraagd dit soort content te verwijderen. Volgens de regering wordt dit illegaal rijgedrag verheerlijkt op social media. Ze is bang dat meer jongeren hierdoor mee gaan doen aan dit soort challenges.

En dat kan kloppen, zegt ontwikkelingspsycholoog Steven Pont. Want juist pubers en adolescenten zijn gevoelig voor dit soort video's en trends met extreem rijgedrag, weet hij. "Ze zijn druk bezig een positie te verwerven in een groep en proberen hun identiteit te ontwikkelen. Je ziet dat ze eerst iets doen om bij de groep te horen en zich vervolgens proberen te profileren."

Graadmeter voor succes

Vroeger gebeurde dit ook al maar de schaal is drastisch veranderd, vertelt de ontwikkelingspsycholoog. "Toen had je de chicken game: keihard op elkaar afrijden in de auto, en wie als eerste remt is de loser. Maar dat zag alleen de eigen vriendengroep."

Likes en views zijn volgens hem nu een hedendaagse graadmeter voor succes geworden. "Vroeger werd je beroemd omdat je iets kon, zoals goed voetballen of mooi zingen. Nu hoef je niks te kunnen. Je kunt beroemd worden met enkel en alleen een filmpje waarin je iets heel extreems doet."

Dopamine

Het zijn namelijk vooral de extreme filmpjes die veel aanzien op leveren. "Elke like zorgt voor dopamine in het hoofd, dat is lekker. En als jongeren veel van die extreme video's zien, dan normaliseert het. Dan is 'gewoon te hard rijden' al snel saai", zegt Pont. Voor de volgende 'dopamine hit' moet de maker van dit soort filmpjes dus telkens een stapje verder gaan.

Socialmedia-expert Joey Scheufler denkt dat het door dit soort gedrag steeds onveiliger op de weg zal worden. Het heeft effect op de maker én de kijkers, zegt hij: "Wie veel filmpjes bekijkt van asociaal rijgedrag, en dat gedurende een langere tijd: dat heeft zeker invloed. Dat heeft effect in het hoofd van jonge mensen."

'Platformen zijn reactief'

De expert ziet de meest extreme filmpjes langskomen op verschillende platforms. De meest schadelijk content staat volgens hem op Snapchat. "Wij denken vaak aan Instagram of TikTok, omdat berichten daar blijven staan. Maar het gebeurt vooral op Snapchat, waar filmpjes na een poosje weer verdwijnen."

Dat de Britse regering deze platformen nu vraagt om dit soort extreme content te verwijderen voordat het veel likes en views genereert, vindt hij niet gek. Maar veel hoop heeft hij niet. Volgens Scheufler reageren social mediabedrijven vaak achteraf op dit soort filmpjes: "Die platformen zijn altijd reactief. Pas als er ophef ontstaat in de media, halen ze video's weg."

Handhaven kost geld

Handhaven gebeurt dus niet en dat heeft vooral te maken de extra uitgaven die een bedrijf hier kwijt aan zou zijn. "Ze kunnen er wel iets aan doen, maar dat kost natuurlijk menskracht - en dus geld - dus doen ze dat liever niet", zegt Scheufler.

Volgens de expert vinden techbedrijven handhaven op deze gevaarlijk autovideo's verder ook helemaal niet belangrijk. "Deze platforms zijn er niet om de wereld beter te maken. Die algoritmes belonen in feite de meest extreme content, want daar kijken mensen langer naar. En dat levert uiteindelijk weer geld op."

Kopieergedrag

En dat terwijl het preventief verwijderen van de filmpjes zeker een positief effect zou kunnen hebben, omdat jongeren elkaar kopiëren, zegt ontwikkelingspsycholoog Pont. "Een deel van de jongeren bekijkt zo'n filmpje en vindt het gewoon grappig. Een andere groep liket het, reageert erop en deelt de filmpjes met anderen."

"De meest zorgelijke groep; die gaat het nadoen of zelfs proberen te overtreffen." Maar zijn de filmpjes niet te zien, dan valt er ook niets te kopiëren.

Voorlichting geven

Ondertussen zijn de zorgen vanuit het Verenigd Koninkrijk ook al overgewaaid naar Nederland. Ook Veilig Verkeer Nederland (VVN) maakt zich zorgen over de manier waarop gevaarlijk rijgedrag op social media soms wordt verheerlijkt. De organisatie benadrukt dat de platforms een grote verantwoordelijkheid hebben.

"Zij zouden moeten voorkomen dat dergelijke filmpjes worden verspreid of extra bereik krijgen door algoritmes", zegt woordvoerder Willemijn Pomper. Maar aangezien dat (nog) niet gebeurt, laat de VVN weten dat voorlichting zeer belangrijk is. "Het moet duidelijk zijn dat de openbare weg geen plek is voor stunts, challenges of het opzoeken van grenzen voor de camera."

'Politiek moet regie nemen'

Uiteindelijk is het voorkomen dat dit soort extreme content viraal gaat niet zo moeilijk, benadrukt socialmedia-expert Scheufler nogmaals. Een techbedrijf kan volgens hem vrij eenvoudig een tool ontwikkelen die zorgt dat dit soort video's niet worden gepost. "Dat kunnen die bedrijven heel goed. Als er een foto van een blote tepel online wordt gezet, grijpen ze onmiddellijk in. Dan moet het hierbij toch ook kunnen?"

Volgens Scheufler moet het daarom niet langer aan de bedrijven zelf worden overgelaten om in te grijpen. "De techbedrijven doen wat ze moeten doen, maar dat is gewoon te weinig. De politiek moet hier de regie nemen. En dan vóóraf zorgen dat het niet online gezet kan worden. Als je daar goede moderators opzet, dan kan het."