Vergroenen van tuinen hard nodig om steden leefbaar te houden, 'straatboer' Lianne helpt buren: 'Meer dan tegeltjes eruit'

Steden worden steeds warmer en dat is totaal geen fijn vooruitzicht. Doordat beton, asfalt en gebouwen warmte vasthouden in plaats van reflecteren, stijgt de temperatuur in stedelijke gebieden veel sneller dan op het platteland. Wat begint als een benauwde zomerdag, verandert al snel in een risico voor onze gezondheid en leefbaarheid.

Intense hittegolven

Terwijl hittegolven intenser en langduriger worden, staan we voor een enorme taak: hoe houden we onze steden in de toekomst koel en leefbaar? Verschillende gemeenten erkennen dat hitte een steeds groter probleem is en proberen dit probleem op verschillende manieren aan te pakken.

Zo hebben gemeenten de afgelopen jaren al tienduizenden bomen geplant, grasperken aangelegd en planten ingezaaid. Dat levert niet alleen meer schaduwplekken op, maar ze hebben ook een verkoelend effect doordat planten water verdampen.

'Niet maximaal op ingezet'

Lector Innovatie en Groenstedelijke Ruimte Gideon Spanjar van Aeres Hogeschool houdt zich al jaren bezig met het vergroenen van stedelijk gebied en ziet dat daar nog veel winst is te behalen. Ook hij ziet het hitteprobleem in steden steeds groter worden.

"Er is zeker aandacht voor het probleem, maar als je kijkt naar de coalitieakkoorden van gemeenten - waarin zelfs in de akkoorden nog wel de ambitie wordt uitgesproken om te vergroenen - en vervolgens kijkt naar het financiële plaatje, dan valt dat heel erg tegen. Er wordt daar niet maximaal op ingezet", vertelt hij.

'Beleid laat op zich wachten'

"Als wij nu niet volop gaan investeren in het leefbaar houden van onze stad bij een veranderend klimaat, dan wordt onze omgeving écht onleefbaar", waarschuwt Spanjar. "En het beleid laat weer op zich wachten."

"De afgelopen jaren hebben gemeenten geïnvesteerd op kleine schaal waar de nood het hoogst was. Ze investeerden in verkoelende maatregelen, dat kan gaan om een boom of bijvoorbeeld schaduwdoeken. Maar eigenlijk merk je - ook zeker met die hittegolven - dat er gewoon veel meer nodig is. Het is een druppel op een gloeiende plaat."

Zelf tuin vergroenen

Spanjar: "Ik ben zelf betrokken bij verschillende stichtingen die van alles doen aan vergroenen in steden en ik denk dat we met z'n allen bij de eigen gemeente kunnen aankloppen en kunnen zeggen dat we onze eigen buurt, straat en speelplekken waar onze kinderen spelen groener willen hebben."

Dat je ook zelf de handen uit de mouwen kan steken en je tuin kan vergroenen, ziet Lianne van Beek (58) regelmatig terug in haar omgeving. Sinds een paar maanden werkt zij bij Stichting Straatboer en helpt ze buurtbewoners tuinen te vergroenen. Haar reis binnen de groene community begon al veel eerder. Ze vroeg zich af hoe zij haar - toen nog jonge - kinderen, haar passie kon meegeven voor planten en tuinieren. Ook anderen in haar omgeving wilde ze het belang hiervan meegeven. En dat is haar inmiddels gelukt, zegt ze zelf.

'Altijd eetbare planten'

Lianne werkt dagelijks in haar eigen tuin. Dat begon in 1997 met sierplanten, sinds 2002 plaatst Lianne eetbare planten in haar tuin. "Ik had toen twee kinderen van 2 jaar en 4 jaar oud. Ik wilde hen vooral laten zien waar ons eten vandaan komt. En de kinderen en ik waren daar heel enthousiast over."

Dat enthousiasme voor tuinieren werd alleen maar groter, ze koos er zelfs voor om ook op school te gaan helpen met moestuinieren. Uiteindelijk nam ze ook de coördinatie op zich en stuurde 25 vrijwilligers aan. "Ik heb zelf een hele grote moestuin gehad van 200 vierkante meter. Ik ben inmiddels een aantal keren verhuisd, maar ik had altijd eetbare planten in mijn tuin."

Eetbaar paradijs

Haar liefde en kennis voor eetbare tuinen verspreidde zich in 2020 steeds verder. De moestuin van Lianne werd namelijk ook populair in haar eigen omgeving. Dat was voor haar een belangrijke reden om te starten met haar eigen bedrijf. "Ik merkte dat er steeds meer vraag was naar kennis over eetbare tuinen en begon mijn bedrijf 'eten uit je tuin'." Daarmee helpt zij mensen om van hun eigen voor- of achtertuin een 'eetbaar paradijs' te maken.

"Ik houd via mijn bedrijf lezingen en workshops over eetbare planten. En dan niet zozeer moestuinplanten, maar ook sierplanten die eetbaar zijn." Zo kwam ze niet lang daarna terecht bij de groene community van Breda. "In 2026 kwam er een vacature van Straatboer voorbij. Daar heb ik op gesolliciteerd en sinds een paar maanden ben ik begonnen als Straatboer in Breda."

'Biodiversiteit nam hard af'

Het idee van Stichting Straatboer begon bij ecoloog en milieudeskundige Christiaan Kuipers. Hij zegde zijn baan op, naar eigen zeggen omdat hij liever 'een tuin vergroende, dan twintig emails per dag vanuit een kantoortje verstuurde'.

"Ik zag de biodiversiteit gewoon heel hard afnemen. Tegelijkertijd zag ik enerzijds om me heen dat er planten weggegooid werden op straat en anderzijds veel versteende voortuinen. Toen dacht ik: wat als we nu die versteende tuinen vergroenen met planten die anders worden weggegooid, om zo de biodiversiteit te helpen?"

Samenwerkingsverbanden

Ondertussen wordt dat idee toegepast in verschillende steden zoals Deventer, Assen, Utrecht, Leeuwarden en Groningen. Het gaat vooral om samenwerkingsverbanden tussen woningcorporaties en de gemeenten. De 'straatboeren' werken samen met de bewoners om de tegels eruit halen en groen te planten in de tuinen. Dit gebeurt onder andere met tweedehands plantjes, 'tweedeplants' zoals de stichting dit noemt.

"Ik kom dan met mijn bakfiets aan, met de plantjes in mijn mand en rijd naar de bewoners toe om alles samen in te planten in de tuin", vertelt Lianne lachend.

Onderschatte waarde

De bewoners zijn enthousiast als Lianne langskomt. "Het is gewoon haast ontroerend. Ik had laatst iemand geholpen met een versteende voortuin en ze kon wel huilen omdat ze zo blij was dat ze een mooie tuin zou krijgen. Sommige mensen hebben ook gewoon een moeilijke periode achter de rug en zijn dan zo blij als ik langskom. Ja, ik vind dat echt geweldig."

"Ik hoor ook vaak dat het gewoon niet fijn is als je thuiskomt en je een versteende voortuin hebt, want het is vaak een zooitje. Mensen worden blij van elke bloem in hun tuin. Of ze worden blij van hun bloeiende bloemen." Veel mensen onderschatten de waarde van een vergroende tuin, volgens Lianne. "Het staat voor veel meer dan alleen maar die tegeltjes eruit."

'Gedeelde verantwoordelijkheid'

"Ons - de bewoners - hoef je niet te overtuigen dat er maatregelen op grotere schaal nodig zijn", zegt lector Spanjar. "De vraag is meer: hoe zorgen we ervoor dat we heel snel duidelijk maken aan overheden dat we volop willen investeren? Ik denk dat het een gedeelde verantwoordelijkheid is."

Als belangrijkste oplossing noemt Spanjar het uitbreiden van het groene stedelijke netwerk door aanplant van bomen. "Het is niet zo moeilijk, maar het is vooral kijken naar: hoe kunnen we dat groene netwerk uitbreiden en beter beheren om zeker de vitale functies van de stad bereikbaar en koel te houden bij hoge temperaturen?'", zegt hij daarover.

Meer sociale verbinding

Lianne ziet dat het vergroenen van de wijk voor meer sociale verbinding zorgt, dat het mensen samenbrengt. "Als ik bezig ben, dan komen er ook vaak buren bij staan en vraag ik ook aan buurtbewoners die veel planten hebben of ze een plant willen doneren."

Ook Christiaan ziet dit. "En het leuke daarvan is dat de buurman dan denkt: Goh, ik wil wel kijken waar mijn stekje terechtkomt, of waar mijn hemelsleutel geplant wordt en zo ontstaat weer een nieuw gesprek. Mensen komen toch met een hondje even aanwandelen of langslopen om even een praatje maken. En zo zien we ook dat het aanstekelijk werkt, steeds meer huurders mee doen en het vergroenen ook een hele grote sociale component heeft."