Veel onderzoek naar kleine kerncentrales, maar gaan die echt helpen klimaatdoelen te halen?
Nederland heeft als doel in 2050 klimaatneutraal te zijn. Om dat te halen wordt steeds meer gekeken naar kernenergie. En niet alleen naar grote kerncentrales, maar ook naar kleinere versies. Maar zijn die een realistische optie? "Alle opties openhouden."
Voor de bouw van kerncentrales is veel geld nodig: het kabinet trekt er miljarden euro's voor uit. Bovendien duurt het ook vele jaren voordat zo'n centrale daadwerkelijk echt operationeel is. Daarom wordt ook gekeken naar kleine centrales, zogenoemde 'small modular reactors' (SMR).
Kleine kernreactoren
SMR's zijn kleine kernreactoren. Net als in een traditionele kerncentrale worden atomen gespleten. Daar komt warmte bij vrij, die vervolgens kan worden omgezet in elektriciteit. Bij deze manier van stroom opwekken komt geen CO2 vrij, wel blijft er radioactief kernafval over.
"Wat we zien is dat kernenergie de afgelopen jaren echt een opmars maakt", zegt directeur Kiki Lauwers van Thorizon. Dat is een Nederlands-Frans bedrijf dat dit soort kleine kerncentrales ontwikkelt.
Atomen hergebruiken
Wat volgens haar het SMR-ontwerp van Thorizon anders maakt dan traditionele kerncentrales, is de gesmolten zout-technologie. Hierdoor kunnen gesplitste atomen worden hergebruikt. "Wij kunnen het afval dat uit bestaande reactoren komt dus opnieuw gebruiken als brandstof."
Wij kunnen het afval dat uit bestaande reactoren komt dus opnieuw gebruiken als brandstof.directeur Kiki Lauwers over de SMR's van Thorizon
Bovendien zijn SMR's goedkoper omdat ze kleiner zijn en in serie kunnen worden geproduceerd, vertelt ze. Op dit moment wordt er nog volop ontwikkeld en getest, maar het bedrijf wil in 2032 starten met de bouw van de eerste commerciële kernreactor.
Energietransitie
Veel provincies en gemeenten kijken met interesse naar deze ontwikkeling, want ook zij hebben de doelstelling om straks klimaatneutraal te zijn. Daarom wordt er nu al op verschillende plekken in Nederland onderzocht welke rol SMR's in de toekomst kunnen spelen.
Zo ook in de gemeente Neder-Betuwe in Gelderland. "Uiteindelijk wil je in 2050 met elkaar CO2-neutraal zijn. Dat betekent dat je maatregelen moet nemen voor duurzame energie", zegt wethouder Laurys Bennink. "Wij willen eigenlijk alle opties openhouden en onderzoeken."
Aanvulling op wind en zon?
Daarbij zet de gemeente in op zowel het halen van de klimaatdoelen als het opwekken van eigen energie. Want er is steeds meer elektriciteit nodig voor huizen, bedrijven en maatschappelijke voorzieningen. Terwijl het stroomnet in Nederland nu al overvol is.
"Dan zul je dus ook op zoek moeten naar andere energievormen", constateert Bennink. Daarom wordt nu onderzocht of een SMR een aanvulling kan zijn op bijvoorbeeld wind- en zonne-energie, legt hij uit. "Anders gaan we het niet redden."
Kerncentrale in Dodewaard
De gemeente is niet onbekend met kernenergie, vertelt de wethouder. Bij het dorp Dodewaard staat een kerncentrale die tot 1997 in gebruik was. "Wij zijn natuurlijk wel gewend om met kernenergie om te gaan en schrikken daar dus niet zo van. Het ging toen goed."
Maar dat betekent niet dat de gemeente de mogelijke nadelen buiten beschouwing laat. Volgens Bennink worden onder meer 'veiligheid, haalbaarheid en wenselijkheid' meegenomen in het besluit. Ook inwoners worden daarbij betrokken.
'PowerPoint-werkelijkheid'
Lang niet iedereen is ervan overtuigd dat SMR's een verstandige manier zijn om de klimaatdoelen te halen. Gerard Brinkman van milieu-organisatie WISE vindt dat het overheidsgeld en de tijd beter in andere oplossingen kunnen worden gestoken.
Er zijn allerlei plannen die er op papier veelbelovend uitzien, zegt hij, maar waarvan volgens hem nog lang niet vaststaat of ze ook echt uitgevoerd zullen worden. "Het is allemaal nog een PowerPoint-werkelijkheid."
Twijfels bij SMR-technologie
De SMR-technologie moet zich nog bewijzen, terwijl wind- en zonne-energie nu al op grote schaal worden opgewekt, benadrukt hij. "We kunnen het in hele grote series produceren en dus wordt het goedkope stroom."
Hij verwacht niet dat opgewekte stroom in SMR's ook op de langere termijn goedkoper zal worden. "Het enige wat we weten, is dat kerncentrales altijd ingewikkeld zijn om te bouwen en dus altijd duur."
Opslaan in batterijen?
Daarnaast vraagt hij zich af hoe kernenergie past in een energiesysteem waarin steeds vaker schommelingen zijn omdat wind- en zonne-energie afhankelijk van het weer zijn. Daarvoor zijn juist flexibele oplossingen nodig en dat is kernenergie volgens hem niet.
Brinkman is bang dat al deze aandacht voor kernenergie zal leiden tot 'uitstel van klimaatbeleid dat onmiddellijk werkt'. Hij ziet meer in het opslaan van overtollige wind- en zonne-energie. "Zodat je 's avonds, 's nachts, of als een keer de zon niet schijnt of de wind niet waait, weer energie kan terugleveren."