Terwijl de landelijke uitrol van het waterstof als alternatief wordt geplaagd door vertragingen, kiest Twente voor een andere oplossing: een rechtstreekse aansluiting op het Duitse waterstofnet. "Als we op Den Haag moeten wachten, duurt het nog jaren."
Wie bij Denekamp op de grens met Duitsland staat, ziet niets dan rustige weilanden. Maar verborgen onder de grond ligt hier een belangrijke sleutel tot de verduurzaming van de Twentse industrie: waterstof van onze oosterburen.
1,5 jaar vergaderd
De Nederlandse plannen voor een landelijk waterstof-netwerk zijn vooral gericht op de grote industrie-clusters zoals Rotterdam en Limburg. De regio Twente dreigde vooralsnog buiten de boot te vallen.
Daarom ging de provincie Overijssel het anders aanpakken. "In Nederland werd er al 1,5 jaar vergaderd, zonder dat we antwoord kregen op de vraag wanneer kunnen we worden aangesloten op het waterstof-netwerk en wat we daarvoor moeten doen", vertelt Tijs de Bree, gedeputeerde energietransitie in Overijssel.
T-splitsing op Duitse leiding
De Bree staat letterlijk met één been in Duitsland terwijl hij praat. "Net over de grens hier is al een waterstofnetwerk in aanleg. Omdat we in Nederland alsmaar geen duidelijkheid kregen hebben we de Duitsers gevraagd of we een T-splitsing op hun leiding kunnen installeren om waterstof naar Twente te krijgen." De Duitse leverancier vond dat een goed idee en binnen 3 maanden lag er een deal.
Omdat we in Nederland alsmaar geen duidelijkheid kregen, hebben we de Duitsers gevraagd of zij waterstof naar Twente konden krijgen.Overijsselse gedeputeerde Tijs de Bree
Al in 2027 kan de aansluiting op het Duitse waterstofnetwerk gebouwd worden. Een flinke tijdswinst, want op het Nederlandse netwerk had Twente nog vele jaren moeten wachten. "Dan waren we pas ergens in 2040 aan de beurt geweest", weet De Bree. "En het was ook nog eens veel duurder geworden, ergens tussen de 1 à 2 miljoen. De aanleg nu kost veel minder, zo'n 3 ton, onder meer omdat er bestaande leidingen kunnen worden gebruikt."
Duizenden rollen beschuit
Een van de bedrijven die popelt om de waterstofkraan open te draaien, is bakkerij Bolletje in Almelo. De ovens van de megabakkerij draaien nu nog op aardgas, maar om de klimaatdoelen te halen is een omslag nodig. "We bakken hier dagelijks alleen al 50.000 rollen beschuit, dus 250.000 per week", vertelt commercieel directeur Geert-Jan Zandbergen.
Hij staat in een van de productiehallen waar ook crackers en koekjes worden gebakken: "Voor onze ovens hebben we temperaturen nodig van meer dan 200 graden. En dan is waterstof een mooie bron om die overstap te kunnen maken en de energietransitie te realiseren."
Waterstof anders dan gas
Toch is de overstap geen simpele druk op de knop. Waterstofmoleculen zijn kleiner en gedragen zich anders dan aardgas. "We moeten eerst gaan onderzoeken wat we moeten aanpassen aan de ovens en de branders", zegt Zandbergen.
"We moeten ook kijken naar de schaalbaarheid en de kosten. Op dit moment is waterstof nog een stuk duurder dan aardgas, maar we willen wel voorbereid zijn op de toekomst."
Onzichtbare vlam
De transitie brengt ook nieuwe veiligheidsvraagstukken met zich mee. Waterstof is explosiever dan andere energiebronnen en de vlam is bij daglicht nagenoeg onzichtbaar. Op de Twente Safety Campus in Enschede wordt daarom gebouwd aan een locatie waar binnenkort brandweer, hulpverleners en bedrijven getraind kunnen worden op de omgang met waterstof.
"Waterstof is veel vluchtiger en het molecuul is veel kleiner, dus het ontsnapt ook veel makkelijker bij bepaalde koppelingen of verbindingen ," legt directeur David Bornebroek uit. "Een vlam van waterstof is met het blote oog bijna niet te zien."
'Elk gas geeft risico'
Moeten mensen zich zorgen maken? Bornebroek denkt van niet: "Elk gas heeft risico's. Die zijn in het geval van waterstof niet per se gevaarlijker of groter, maar het zijn wel iets andere type risico's. Maar we zijn ervan overtuigd dat het gewoon op een veilige manier kan, mits je daar ook maar op een goede manier mee omgaat."
Maar waarom is die waterstof nou zo essentieel voor Twente? Kan de regio niet gewoon overstappen op groene stroom? Volgens De Bree is dat voor de zware industrie een illusie. Hij ziet waterstof als de enige weg voorwaarts voor bedrijven die nu vastlopen op een vol stroomnet.
Waterstof-toekomst
"Voor een gewone woning heb je geen waterstof nodig. Met goede isolatie, een warmtepomp en zonnepanelen kom je daar heel ver. Maar een grote bakkerij of metaalbedrijven die enorme hoeveelheden aardgas gebruiken voor hun branders, die kunnen heel moeilijk met elektriciteit worden verduurzaamd", legt hij uit.
"De elektriciteitsaansluitingen zijn er simpelweg niet en de capaciteit die zij nodig hebben is te groot. Daar is waterstof kansrijk en onmisbaar", benadrukt de Overijsselse gedeputeerde. "Zonder deze energiebron kunnen deze bedrijven hun klimaatdoelen simpelweg niet halen."
Regionaal pragmatisme
De Bree is blij met het regionale pragmatisme aan de grens. "In 2030 gaat de waterstof geleverd worden, voor een kwart van de eerder geraamde kosten en zo'n 10 jaar eerder. Dan zou je wel gek zijn als je die kans laat liggen."
Terwijl de landelijke politiek in Den Haag nog vergadert, heeft Twente de weg naar de de waterstof-toekomst dus via Duitsland al gevonden.