Van betaalbare woningen voor jongeren tot fatbikes in de straat: hier gaat de gemeenteraad allemaal over
Morgen zijn er weer gemeenteraadsverkiezingen. De opkomst is vaak laag, maar de verkiezingen zijn een stuk belangrijker dan velen denken. Want waar gaat de gemeente precies over? "Alles in je omgeving, daar hebben ze iets over te zeggen."
Met andere woorden: de gemeenteraad gaat over veel dingen die belangrijk zijn in het dagelijks leven, volgens onderzoeker en schrijver over lokaal bestuur Marije van den Berg. "En daarom is het extra belangrijk om het knetterserieus te nemen."
Dikke vinger in de pap
Van den Berg vindt het daarom ook erg jammer dat de opkomst tijdens de gemeenteraadsverkiezingen vaak laag is. Ze begrijpt dat stemmen niet de enige manier is om deel te zijn van de gemeente, maar benadrukt wel dat het belangrijk is.
"De gemeente heeft veel in de melk te brokkelen. Of het nou gaat over schoolgebouwen, of sportvelden, of dat het fijn oud worden is in je dorp, of dat jonge mensen een betaalbaar huis kunnen krijgen. Dat zijn allemaal dingen waar lokale politiek over gaat, en waar stemmen dus wel degelijk invloed heeft."
Machtiger dan Tweede Kamer
Het zijn zaken die we met z'n allen bespreken bij de Tweede Kamerverkiezingen, maar die uiteindelijk uitgevoerd moeten worden door de gemeenten, vult directeur John Bijl van het Periklesinstituut de onderzoeker aan. "En in principe heeft een gemeenteraad een machtigere positie dan bijvoorbeeld de Tweede Kamer", zegt Bijl. Het Periklesinstituut begeleidt gemeenteraden in het verbeteren van het debat en het politieke proces.
"Als de Tweede Kamer een wet bespreekt, moet die ook worden goedgekeurd door de regering en door de Eerste Kamer. Maar een gemeenteraad kan eigenlijk zelfstandig lokale wetten maken." Die raad heeft dan geen college of Kamer nodig voor goedkeuring, legt Bijl uit. "Ze zijn het hoogste bestuursorgaan in de gemeente. De zaken die ze bespreken merk je als inwoner direct."
Lage opkomst
En de plannen die worden gemaakt én ingevoerd, zijn vaak niet alleen maar voor de komende 4 jaar. "De plannen die de gemeenteraad bepaalt, gelden eigenlijk gewoon tot jaar 2030, 2040, 2050", zegt Bijl. "Met andere woorden: je stem bepaalt heel veel van de toekomst."
Ook hij vindt het daarom 'niet best' dat de opkomst voor deze verkiezingen vaak laag is. "De laatste gemeenteraadsverkiezing was de opkomst de laagste ooit: 50,9 procent. En ik verwacht eigenlijk dat het bij de komende verkiezingen nog veel lager zal zijn en dat we onder de 50 procent gaan."
Fatbikes, jeugdzorg, uitkeringen
Bijl denkt dat de lage opkomst te verklaren is omdat men niet goed ziet wat een gemeente voor hen kan betekenen. "Terwijl het zulke belangrijke besluiten zijn", benadrukt hij nogmaals.
"Of er fatbikes in het centrum mogen, hoe je omgaat met mensen die langdurig in een uitkeringssituatie zitten. Wat er gebeurt met de jeugdzorg", somt hij op. "Het zijn allemaal hele grote vragen, maar op de een of andere manier komen ze bij mensen niet over als politieke besluiten."
Verantwoordelijkheid bij kiezers
Bij wie ligt dan uiteindelijk de verantwoordelijkheid om de opkomst omhoog te krijgen? "De uiteindelijke verantwoordelijkheid in een democratie ligt natuurlijk altijd bij de kiezer zelf", zegt Bijl. "De reden dat de opkomst laag is, is omdat de kiezer niet gaat stemmen. Punt."
Tegelijkertijd ziet hij ook dat de samenleving een democratie als gewoon is gaan ervaren. "Het is er altijd al geweest, dus het zal er altijd wel zo blijven. We zien in heel veel landen dat dat niet zo is. Dat democratie best ook wel door je vingers kan sijpelen en dat je het kwijt bent voordat je er erg in hebt."
Stem laten horen
De enige manier om te laten zien dat je de democratie liefhebt én de bestuursvorm in stand te houden, is door voor jezelf op te komen. "En te zeggen wat je vindt, mee doet en je stem uitbrengt", drukt Bijl mensen op het hart. "Als je iets belangrijk vind, dan moet je ook af en toe je stem laten horen", vult onderzoeker Van den Berg aan. "Je kan dat niet alleen aan de gemeente overlaten."
Ook het stemmen is een onderdeel van je burgerschap, zegt Van den Berg. "Het is laten zien dat je meer bent dan een mening en een pinpas, maar ook echt onderdeel wil zijn van een lokale gemeenschap die met elkaar dingen wil doen en beslissen."