Toekomst Eurovisie Songfestival onzeker door politieke én financiële problemen: 'Druk groter dan ooit'

De controverse rond het Eurovisie Songfestival roept de vraag op of het liedjesfestijn in de huidige vorm nog wel houdbaar is. Niet alleen politieke, maar ook financiële problemen doen de Europese traditie wankelen. Voormalig organisator Sietse Bakker ziet dat de druk waaronder het Songfestival nu staat groter dan ooit is.

Bewezen politieke inmeging

Vanwege de Israëlische deelname boycotten vijf landen dit jaar het Songfestival. Ook Nederland: omroep AVROTROS vindt dat Israël niet mag meedoen vanwege het leed in Gaza, het beperken van de persvrijheid in de Palestijnse gebieden én bewezen politieke inmenging door Israël bij het Songfestival.

Sietse Bakker werkte voor Songfestival-organisator EBU en was jarenlang achter de schermen erbij betrokken. Toen het liedjesfestijn 5 jaar geleden neerstreek in Rotterdam was hij eindverantwoordelijk voor de tv-uitzending. Hij benadrukt dat er 'nog steeds 35 landen meedoen' en het Songfestival 'nog steeds miljoenen kijkers' trekt.

Toenemende kritiek

Maar desondanks vindt Bakker dat er moet worden gekeken naar verandering. Na de winst van Oostenrijk vorig jaar wordt het Songfestival dit jaar in hoofdstad Wenen gehouden. Hij weet dat de Oostenrijkse omroep ORF het zwaar heeft met de organisatie van deze editie.

Hij wijst naar de aanhoudende (politieke) discussie over de deelname van Israël, maar ook de kritiek op de sponsoring door het Israëlische cosmeticabedrijf Moroccanoil. En dan is er nog het financiële gat dat is geslagen door de boycot van vijf landen, waaronder belangrijke geldschieter Spanje. "Het is allemaal afleiding waar je als organiseerde omroep niet op zit te wachten."

'Allemaal afleiding'

Hoewel hij snel benoemt dat het festival "nog steeds miljoenen kijkers trekt, en nog steeds 35 landen meedoen", erkent hij dat er moet worden gekeken naar verandering. Hij ziet dit jaar dat de Oostenrijkse omroep, het land dat vorig jaar won, het zwaar heeft met de organisatie. Zo benoemt hij: "De politieke discussie over de deelname van Israel, de kritiek op de sponsoring van Moroccan Oil, een bedrijf dat een Israëlische roots heeft. Maar ook de vijf landen die niet meedoen, die daarmee ook een financieel gat slaan en de discussie domineren."

Volgens Bakker is dat 'allemaal afleiding waar je als organiseerde omroep niet op zit te wachten': "Ik denk dat ze daar zoveel mogelijk van proberen weg te blijven."

Uitkomst manipuleren

Onlangs bleek uit onderzoek van de New York Times dat er slechts enkele honderden gecoördineerde stemmen nodig waren voor Israël om vorig jaar de televoting te winnen. De krant wil hiermee laten zien hoe de uitkomst van het songfestival door middel van relatief weinig stemmers te manipuleren is. Na de vele stemmen op de Israëlische inzending kwam er kritiek op de (online) stemcampagnes die onder meer door de regering werd ingezet.

Naar aanleiding van de kritiek daarop besloot de EBU het aantal stemmen dat per persoon kan worden uitgebracht te verlagen van twintig, naar tien. Dit in een poging onredelijke stemcampagnes tegen te gaan. Er zijn dit jaar nog geen signalen van fraude geweest, zegt Bakker. "Ik denk dat we daar pas conclusies uit kunnen trekken op het moment dat de uitslag helemaal bekend is. Dan kun je ook pas goed naar die data kijken."

Streven naar apolitiek karakter

"Wel is de Israëlische delegatie door de organisatie dit jaar op de vingers getikt", zegt Bakker. "Omdat zij tegen de regels in een campagne hadden opgezet om mensen op te roepen om tien keer op hun liedje te stemmen." Die regels zijn dit jaar dus aangescherpt, en dat mag niet meer. "Ze hebben een stevige waarschuwing van de EBU gekregen om die campagne offline te halen. En dat hebben ze ook gedaan."

Maar wat zegt de Israëlische overheidsbemoeienis? In hoeverre is de organisatie, die streeft naar een apolitiek karakter, in staat om de inzet van het Songfestival als 'soft power tool', zoals de NYT het noemt, tegen te gaan?

Kritiek van omroepen

Bakker zegt: "Kijk, dat het Songfestival een soft power tool is, dat is het al 70 jaar. Wij hebben in 2021 ook willen laten zien wat we als Nederland in huis hebben. Maar dat betekent niet dat het een soft power tool van regeringen moet zijn. Want dan is het het hek van de dam." Zoiets gaat ook niet samen met het onafhankelijke karakter die publieke omroepen horen te hebben, stelt hij. "Een aantal omroepen die wel meedoen, zijn ook wel heel kritisch ten aanzien van wat er de afgelopen jaren is gebeurd."

Want dat apolitieke karakter, dat lukt op deze manier niet, zegt Bakker. "Ten eerste gaat het debat rondom het Songfestival, zeker in Nederland nu heel erg, over het wel of niet meedoen. Het gaat heel erg over Israël, over wat daar gebeurt en of Israël wel of niet mee zou moeten doen."

Politiek buiten de deur

In principe pleit Bakker er wel voor om te proberen politiek buiten de deur te houden: "In de basis zou je natuurlijk kunnen zeggen: je kunt een artiest niet verantwoordelijk houden voor datgene wat de regering doet. Stel je voor dat Nederland niet mee mocht doen omdat andere landen in Europa het niet eens zijn met de dingen die ons kabinet doet. Dat zou heel gek zijn, want je bent een onafhankelijke publieke omroep."

Tegelijkertijd erkent hij: "Het was diezelfde omroep in Israël die onder één hoedje speelde met de regering om de puntentelling te beïnvloeden. En als de organisatie dan niet in staat is om daarop te handhaven, dan begrijp ik dat die vijf landen, inclusief Nederland, hebben gezegd, wij slaan even een jaartje over."

'Strenger handhaven'

Daarom stelt hij: er moet iets veranderen, of in elk geval dat die nieuwe regels werken en dat die ook streng gehandhaafd worden. "Wij willen echt zien dat het apolitieke karakter bewaakt wordt. Maar dat vraagt wel iets van de organisatie. En dat vraagt in de eerste plaats dat ze zich aan hun eigen regels houden." Wat ziet hij voor zich?

"Ik denk in de eerste plaats gewoon een goede finale en een puntentelling waaruit blijkt dat het goed gaat." Ook stelt hij voor dat de regels voor landen die in conflict zijn wellicht aangescherpt zouden kunnen worden, of zelfs: "Je kunt je afvragen, moet je landen die in conflict zijn niet überhaupt uitsluiten?"

Maximaal één stem per land

Dat zou betekenen dat Israël, maar ook Oekraïne niet mee mogen doen. Maar de EBU zegt daar niet aan te willen, vertelt Bakker. "Maar dat betekent niet dat je niets kunt doen. Er kunnen wel strengere protocollen ingezet worden op landen die in conflict zijn zodat er beter op gecontroleerd kan worden."

Ook vraagt hij zich af of het verlagen van het maximale aantal stemmen per persoon daadwerkelijk een effect zal hebben. "Juist omdat het gemiddelde aantal stemmen per kijker, zo'n één, twee of drie keer stemt, maar niet heel veel meer. En dan is de impact van een kleine groep mensen die tien keer per liedje stemmen nog steeds heel groot. En dat is nou net wat je wil voorkomen." Wil je dat echt aanpakken, zegt Bakker, zou je bijvoorbeeld moeten kijken om een maximaal van één stem per land toe te staan.

'Stemmen zijn hard nodig'

Een reden voor de EBU om nog steeds mogelijk te maken om maximaal tien stemmen toe te laten, is een financiële. "Die televoting is een belangrijke bron van inkomsten", vertelt Bakker.

Stemmen kost €0,99 per stem. "Die hebben ze ook hard nodig. Zeker dit jaar." Al jaren is er kritiek van organiserende omroepen, die stellen dat het festival eigenlijk onbetaalbaar is geworden. "Dat heeft deels te maken met de lat die elk jaar weer hoog komt te liggen, en de beveiligingskosten lopen enorm op."

'Bemoeienis van regeringen beperken'

Bakker blikt voorzichtig vooruit: "Laten we hopen dat de organisatie in staat is om zijn eigen aangescherpte reglement te handhaven. Dat we een goede finale hebben met een eerlijke uitslag."

"En dat al die omroepers zich de komende weken en maanden de vraag kunnen gaan stellen: is dit voor ons voldoende om volgend jaar weer mee te doen?", vertelt hij verder. "Zodat we er op z'n minst toe in staat zijn om de bemoeienis van regeringen te beperken. Dat is het minste wat we kunnen doen."