Tata Steel alsnog voor de rechter: waarom er nu pas wordt ingegrepen
Al lang waren er zorgen. Waarom duurde het jaren voordat zo werd ingegrepen? Tata Steel komt nu voor de rechter. Het staalbedrijf wordt verdacht van het opzettelijk vervuilen en uitstoten van stoffen die schadelijk zijn voor gezondheid van omwonenden.
Het Openbaar Ministerie (OM) sleept Tata Steel voor de rechter, het komt dus tot een strafrechtelijke zaak. Kon de overheid zelf niet harder optreden tegenover Tata Steel? Hoogleraar bestuurskunde Heinrich Winter is gespecialiseerd in onder andere toezicht en rechtshandhaving, en algemeen bestuursrecht. Hij legt uit wat de rol van de omgevingsdienst, die in opdracht van de overheid handhaaft, in de afgelopen jaren is geweest.
Steeds strengere sancties
"Als het gaat over zaken die zich in het omgevingsrecht afspelen, wat hier het geval is omdat het over een milieurechtelijke kwestie gaat, heeft de overheid allerlei middelen", zegt Winter. "Daarvoor heeft de overheid ook organisaties in het leven geroepen, in dit geval de omgevingsdienst Noordzeekanaalgebied."
Die omgevingsdienst heeft bestuursrechtelijke instrumenten ter beschikking om te handhaven wanneer overtredingen aan de orde zijn, zoals bij Tata Steel. "Zo'n handhavingsorganisatie doet dat natuurlijk stapje voor stapje, dus dat kost ook tijd. Je gaat niet in één keer zeggen van: pas je aan, want anders sluiten we de zaak. Dat ga je langzaam opbouwen."
Begint met een goed gesprek
"Het begint natuurlijk altijd met een goed gesprek, zoals je dat ook tussen normale mensen doet als zaken misschien niet helemaal lopen zoals je zou willen", legt Winter uit. "En vervolgens kan je als omgevingsdienst natuurlijk escaleren en dan kan je gaan waarschuwen. Dan kan je zeggen: 'Nou, het bedrijf moet zich wel aan de regels houden want anders volgen er wellicht consequenties.'"
"Als dat niet helpt dan kan je zeggen: 'Nou, dan leggen we een last onder dwangsom op. Dat houdt in dat het bedrijf nog een bepaalde termijn krijgt, 4 weken, 6 weken of een paar maanden.'" Als een bedrijf zich dan alsnog niet aan die regels houdt, dan kan een dwangsom worden opgelegd. "Dus een financiële prikkel eigenlijk. Niet een straf, maar wel een sanctie om te proberen zo'n bedrijf alsnog zich aan die regels te laten conformeren."
Omgevingsdienst probeerde van alles
"En als dat niet helpt, zou je ook nog een vergunning in kunnen trekken als omgevingsdienst. Dat kan je ook nog zeggen: 'U heeft toestemming om bepaalde activiteiten hier te verrichten, dat brengt bepaalde uitstoot met zich mee, maar u overschrijdt de regels die wij in die vergunningen hebben opgeschreven, dus we trekken die vergunningen in. Met andere woorden: dan moet u stoppen met uw activiteiten."
De omgevingsdienst heeft van alles gedaan, zegt Winter, maar heeft niet de meest dwingende macht. "De stap naar de strafrechter, zoals het Openbaar Ministerie dat nu een zaak maakt nadat er heel veel aangiftes zijn gedaan, is toch nog een wat indringender manier om zo'n bedrijf te sanctioneren."
Economisch belang
Tot slot, zegt Winter, spelen er ook economische belangen. "Die omgevingsdienst bestaat uit gemeenten, provincie, waterschappen die opdrachtgevers zijn. En die opdrachtgevers, de bestuurders van die openbare lichamen, die hebben ook allemaal een werkgelegenheidsbelang in hun achterhoofd."
"Dat speelt natuurlijk bij het optreden van zo'n omgevingsdienst altijd een rol. 'We kunnen wel tot zwaardere sancties overgaan, maar wat betekent dat dan voor het economische belang?' Dat zullen ze nooit toegeven, dat dat een rol speelt, maar dat is natuurlijk wel altijd in de afweging een relevante factor. Dat verklaart ook dat het soms wat langer duurt voordat er volgende stappen in die handhavingscyclus worden gezet."