Schade na explosies is moeilijk te verhalen: waarom een noodfonds slachtoffers kan helpen
Je huis beschadigd, je bedrijf verwoest of blijvend, ernstig, letsel. Voor een groeiende groep onschuldige burgers zijn de gevolgen van een explosie in de buurt enorm. De overheid moet voor deze slachtoffers opkomen, bijvoorbeeld met een noodfonds.
Begin 2024 werden in Rotterdam tientallen woningen en bedrijven weggevaagd door een exploderend drugslab aan de Schammenkamp. Wie nu door de straat loopt, ziet niet meer wat er is gebeurd. Toch kampen nog veel bewoners met de naweeën van wat er toen gebeurde, zegt ombudsman in Rotterdam Marianne van den Anker.
Bom ontploft
"Het ziet er nu heel mooi uit", zegt ze, kijkend naar de herstelde panden. Maar bij de buurtbewoners staat de ontploffing nog op hun netvlies. "Deze mensen vertellen, tot op de dag van vandaag, dat ze het idee hadden dat er een enorme bom was ontploft." En diezelfde mensen hebben nog altijd veel moeite om de schade te verhalen en alles opgelost te krijgen.
Ze worden van verzekeringsmaatschappij naar verzekeringsmaatschappij gestuurd, van de woningcoöperatie naar de gemeente.ombudsman in Rotterdam Marianne van den Anker over slachtoffers Schammenkamp
"In het begin is iedereen ontzettend betrokken. De gemeente is paraat, de wethouder komt, de burgemeester komt, de politie is liefdevol: iedereen doet dingen." Nu, 2,5 jaar later, hoort Van den Anker van veel mensen dat dat beeld anders is. "Ze worden van verzekeringsmaatschappij naar verzekeringsmaatschappij gestuurd, van de woningcoöperatie naar de gemeente."
Niemandsland
Mensen komen in niemandsland en krijgen te maken met een 'lokettenjungle', zegt Van den Anker. "Mensen hebben emotionele schade, mensen hebben ook schade geleden omdat de ramen uit hun panden zijn geknald, bedrijven met loodsen en voorraden die in brand zijn gevlogen."
"Het lijkt mij ontzettend fijn als we in Nederland zeggen: laten we een fonds maken waarin alle partijen zitten die al helpen." Een noodfonds, noemt Van den Anker het, dat mensen in zo'n situatie 'volledig ontzorgt' zodat ze ook 'niet allerlei formulieren hoeven in te vullen'.
Onschuldige mensen
Ook slachtofferadvocaat Sudha Vermeulen vindt dat de overheid een taak heeft om mensen die slachtoffer worden van een explosie beter op te vangen en te helpen. Zij staat verschillende slachtoffers van explosies in het hele land bij. "Het zijn onschuldige mensen. Het kan jou en mij overkomen en je staat met lege handen. Het is een maatschappelijk probleem en dit zijn mensen die er helemaal niets mee te maken hebben."
Dat ziet ze ook bij het gezin dat vrijwel boven het geëxplodeerde drugslab woonde in Rotterdam. Ze raakten door de explosie alles kwijt, óók hun gezondheid. "Je moet denken aan ernstig en blijvend letsel, zoals gehoorschade - tinnitus - en nekklachten. Herbelevingen, nachtmerries. Ouders kunnen niet meer werken, kinderen zijn bang of hebben een ontwikkelingsachterstand."
Explosie Amsterdam
En dit speelt niet alleen bij de slachtoffers van de explosie op de Schammenkamp. De cliënten van advocaat Jordi L'homme waren in de sportschool boven garagebox die afgelopen juni in Amsterdam ontplofte.
Ze lagen onder het puin, tussen de brand en ontsnapten aan de dood. De hulpverlening schoot er volgens de advocaat tekort. "Ze hebben veel last van wat is gebeurd: zowel psychisch als fysiek. Dat heeft echt te maken met het feit dat ze slachtoffer zijn geworden van een explosie en aan de dood zijn ontsnapt, en anderzijds dat zij niet adequaat geholpen zijn."
Niet volledig vergoed
De strafzaak tegen die verdachten is onlangs begonnen. Om de schade vergoed te krijgen, is een uitspraak van een rechter belangrijk. Hoewel het goed mogelijk is dat een slachtoffer er dan alsnog bekaaid vanaf komt.
Als een dader niet kan betalen, hoeft de overheid namelijk maar tot maximaal 5.000 euro van de schade voor te schieten. L'homme: "Ik vind het ontzettend schrijnend dat slachtoffers geen beroep kunnen doen op die regeling omdat zij blijven zitten met gigantische kosten."
Compassie
Gedupeerden kunnen hun schade verhalen via de verzekering. Die route is ingewikkeld en tijdrovend. "Dat moet je maar zien te krijgen. Het gaat slachtoffers om erkenning, rechtvaardigheid maar ook om compensatie", zegt Vermeulen.
Ombudsman Van den Anker pleit voor meer compassie richting slachtoffers. "Ik vind het heel belangrijk dat we als maatschappij met z'n allen zeggen - ook alle verzekeraars en de gemeenten in Nederland, iedereen die een rol kan spelen als dit soort situaties gebeuren - dat we in een keer paraat staan en mensen ontzorgen."