Raketafval op de maan: waarom afspraken daarover belangrijker worden

SpaceX is het ruimtevaartbedrijf van Elon Musk. Hij liet recent weten dat hij met zijn bedrijf wil gaan bouwen op de maan. Musk stuurde vorig jaar al de eerste commerciële maanlander naar de maan. De raket waar het nu om gaat was onderdeel van die missie, heeft een wetenschapper berekend. Maar mag je zulke rommel zomaar achterlaten in de ruimte?

Nu niet gevaarlijk

Universitair docent aan het Internationaal Instituut voor Lucht- en Ruimterecht aan de Universiteit Leiden Tanja Masson-Zwaan zegt: "De maan is van niemand en van iedereen, het is geen eigendom. Het ruimteverdrag is de grondwet van de ruimte uit 1967 en daar staat in: de ruimte is vrij en niemand mag de ruimte toe-eigenen. Dat betekent dat we met zijn allen voor de ruimte moeten zorgen en dat we het met zijn allen kunnen gebruiken. Dat is het basisbeginsel van het ruimterecht."

Volgens haar is het voor de maan zelf op dit moment niet gevaarlijk dat er een stuk raket zal inslaan. "De maan is niet permanent bewoond door mensen. Dat gaat in de toekomst natuurlijk wel gebeuren. En het kan natuurlijk zijn dat dan zo'n raket zou inslaan in de buurt van een nederzetting of zo. Dan pas heb je het over gevaar."

Toekomstig bouwmateriaal?

"Wat op de maan crasht, blijft daar voor altijd liggen. Dus het is wel zo dat er straks een hoop metaal op de maan ligt", legt Masson-Zwaan uit. In tegenstelling tot materialen die in een baan om de aarde zweven, want die worden uiteindelijk altijd teruggetrokken door de zwaartekracht van de aardbol. "Het aantal objecten wat aanwezig is op de maan is groeiend", zegt Masson-Zwaan. "Er zijn ook private bedrijven die proberen op de maan te landen en soms crashen. Dan blijft het materiaal daar. Maar de maan is ook wel heel groot en het is niet zo dat het nu al een soort vuilnisbelt is."

Ze voegt een positieve noot toe: "Als we op een gegeven moment een nederzetting hebben op de maan, kan het ook interessant zijn om die materialen te gebruiken als bouwmaterialen voor het recyclen. Het zijn vaak kostbare, waardevolle materialen. Het kan ook die voordelen hebben." Ze gaat verder: "Toch krijg je op een gegeven moment wel het punt van: moeten we een soort afspraak maken voor afval op hemellichamen zoals de maan? Hoe gaan we daarmee om? En dat is er nog niet."

Steeds drukker

Ondertussen wordt het steeds drukker in het universum. Universitair docent Masson-Zwaan bespreekt met andere wetenschappers de bescherming van de 'dark and quiet skies' (donkere en stille hemels, red.). "Dat gaat over de verstoring van de observaties van astronomen door grote satellietconstellaties. Starlink van SpaceX heeft bijvoorbeeld meer dan 10.000 satellieten in lage aardbanen, waardoor astronomen hun observaties niet echt meer goed kunnen doen."

"Het zogenaamde duurzaam gebruik van de ruimte is een belangrijk onderwerp wat ook in de Verenigde Naties op de agenda staat", zegt Masson-Zwaan. "Daar zijn een paar jaar geleden beginselen voor aangenomen, zogenaamde 'long term sustainability guidelines'. Staten worden eigenlijk gevraagd om ervoor te zorgen dat ze hun satellieten niet eindeloos in de ruimte laten hangen."

Afspraken over afval

"Ik denk dat het heel belangrijk is dat we nieuwe afspraken maken over hoe we met de hemellichamen omgaan. Juist door het veranderende klimaat waarin het niet alleen maar staten maar ook heel veel private bedrijven die natuurlijk voor winst hun activiteiten doen. Zij zijn misschien minder geneigd om aan duurzaamheid te denken", zegt de universitair docent.

"De maan is groot en er is nog niet heel veel afval. Dus het is nog niet een onderwerp dat heel hoog op de agenda staat. Maar omdat de afspraken die we hebben alleen gelden voor aardbanen en niet voor afval op de maan, is het wel een onderwerp wat steeds vaker opkomt en waarvan men overtuigd is dat we daar toch over moeten gaan nadenken."