Ze waren net met pensioen, maar rustiger aan doen zit er niet meer in voor Cor Valk en zijn vrouw Bianca. Hun pensioenpot werd leeggeroofd door cybercriminelen. De ondernemers die jarenlang een dansschool runden, geven nu noodgedwongen weer dansles.
"We schamen ons kapot", vertelt de 78-jarige Cor Valk op de bank thuis in Den Helder. Altijd waren hij en zijn vrouw Bianca voorzichtig en alert geweest in hun lange carrière als ondernemers. En nu kunnen ze zich wel voor hun hoofd slaan. Ze werden opgelicht door cybercriminelen. Al hun spaargeld voor hun pensioen is weg. "Iedereen moet weten dat het gevaar in zo'n klein hoekje zit, voor je het weet ben je erin getuind", waarschuwt Bianca.
Opgelicht
Slachtoffers zoeken ten onrechte de schuld bij henzelf ziet criminoloog Susan van 't Hoff-de Goede. Ze schamen zich dat hen dit is overkomen. De omgeving vraagt hen vaak hoe ze zo dom hebben kunnen zijn. Daar moeten we van af, vindt de criminoloog: "Je bent er niet ingetuind, maar opgelicht." Bij een inbraak vragen we toch ook niet aan slachtoffers hoe ze zo dom hebben kunnen zijn om hun hele huis te laten leeghalen, legt ze uit.
Vorig jaar werden 2,4 miljoen mensen slachtoffer van cybercrime. We kunnen dit niet alleen burgers aanrekenen, zegt ook kamerlid voor PRO Barbara Kathman. Door middel van AI is het steeds lastiger om echt van nep te onderscheiden. Een mail lijkt steeds echter, de stem van je kind dat vraagt om geld kan worden nagebootst. Tweestapsverificatie, verschillende wachtwoorden, ook al doe je alles goed en ook al let je nog zo goed op, het kan iedereen overkomen, zegt ze. "De enige die schuld hebben zijn die cyberhufters", benadrukt Kathman.
Spaargeld weg
Heel Den Helder heeft zo ongeveer leren dansen bij Cor en Bianca Valk. Hun dansschool is een begrip. Maar na bijna 50 jaar zeven dagen in de week hard werken willen Cor en Bianca met pensioen en rustig aan gaan doen. In die periode krijgen ze een mail van de bank dat ze dringend moeten bellen in verband met fraude op hun rekening.
Het blijkt een vervalste mail van criminelen die zich gewiekst voordoen als bankmedewerkers. Er wordt Cor en Bianca gevraagd zo snel mogelijk al hun spaargeld over te maken naar een andere rekening, zodat het niet gestolen kan worden. Dat doen ze. Kort daarna wordt duidelijk dat alles weg is: ruim 51.000 euro.
Schrijnend
Het geld krijgen ze niet terug van de bank, omdat zij het overmaakten van een zakelijke rekening en niet van een particuliere rekening. De bank hanteert de voorwaarden van de coulanceregeling van de Nederlandse Vereniging van Banken. Daarin staat dat van zakelijke klanten meer oplettendheid mag worden verwacht.
Kathman vindt het schrijnend dat kleine ondernemers niet op één lijn met burgers worden gesteld. Ze pleit ervoor om het makkelijker en goedkoper te maken voor kleine ondernemers om zich te kunnen verzekeren. Dat is nu heel lastig.
Verantwoordelijkheid niet alleen bij burger
De afgelopen jaren waren er talloze campagnes om burgers te waarschuwen en zich beter te beveiligen online. Maar daarmee ben je er nog niet, zegt Van 't Hoff-de Goede. Er is veel meer nodig om te voorkomen dat mensen slachtoffer worden van cybercrime. Nu wordt de verantwoordelijkheid alleen bij burgers neergelegd en moeten zij alleen de consequenties dragen. "Daar moeten we mee stoppen", zegt ze.
De verantwoordelijkheid moet worden verlegd naar bijvoorbeeld techbedrijven die meer kunnen doen om onze digitale veiligheid te bewaken, vindt Van 't Hoff-de Goede. Ook bedrijven zouden bijvoorbeeld met een filter phishingmails of verdachte links kunnen opsporen en onderscheppen. En zo voorkomen dat ze überhaupt bij een burger of klant terecht komen. In België bestaat zoiets volgens haar al.
Data beter beschermen
Niet alleen bedrijven, maar ook de overheid moet meer doen om onze digitale data te beschermen vindt Kamerlid Kathman. Burgers hebben er heel weinig grip op, maar worden wel sneller slachtoffer, als hun data op straat komen te liggen. Want hoe meer je van iemand weet, hoe sneller je misleid kunt worden door cybercriminelen, zegt Kathman.
"We moeten af van die datahonger", zegt zij. In plaats van dat data ongelimiteerd worden verzameld en opgeslagen om geld te verdienen, moet databeveiliging volgens haar de hoogste prioriteit krijgen.
Nazorgplicht
Slachtoffers worden door bedrijven en overheid te veel aan hun lot overgelaten, vindt Kathman. Ze pleit voor begeleiding en hulp. Ook na bijvoorbeeld een datalek als bij Odido, waar de gegevens van miljoenen klanten op straat kwamen te liggen. Er is geen informatie, burgers worden van het kastje naar de muur gestuurd en voelen zich machteloos, zegt Kathman.
De overheid heeft hier ook een rol, vindt het Kamerlid. "Open een loket waar burgers terecht kunnen met vragen. Bied hulp, zo nodig ook financieel, als iemand bijvoorbeeld zijn paspoort moet vervangen als gevolg van het datalek. Er moet een nazorgplicht komen die vastgelegd wordt in de wet."
Weer werken
Doordat al hun spaargeld weg is, konden Cor en Bianca hun belasting niet direct betalen. Ze vroegen uitstel van betaling aan maar dat werd geweigerd. Ze moeten hun huis dan maar verkopen, krijgt Cor te horen. Hun kinderen zetten een crowdfunding op, waarmee ze de belasting kunnen betalen. Maar om rond te kunnen komen geeft Cor samen met Bianca nu noodgedwongen toch weer les. Op zijn 78e.
We moeten gewoon weer opnieuw beginnen en positief blijven, zeggen Cor en Bianca. Cor kreeg een hartinfarct, maar blijft strijdlustig: "Ze krijgen mij er niet onder."