Overlast hangjongeren grootste ergernis: 'Maar je kunt er zelf ook iets tegen doen'

Het aandeel mensen dat veel sociale overlast in hun buurt ervaart, is toegenomen van 12 procent in 2021 naar 14 procent in 2025. Rondhangende jongeren worden het vaakst genoemd als probleem. Wat maakt nou dat mensen zich zo ergeren aan hangjongeren? "Er zijn gewoon veel jongeren, dus daar hebben ook veel mensen ervaring mee", zegt Jos Kuppens, socioloog en veiligheidsonderzoeker bij Bureau Beke.

Breed spectrum

Eens in de 4 jaar vraagt het Centraal Bureau voor Statistiek (CBS) aan mensen vanaf 15 jaar of ze 'sociale overlast' ervaren. Daarmee bedoelt het CBS: 'overlast van rondhangende jongeren, maar ook van dronken mensen op straat, verwarde personen, drugsgebruik en mensen die op straat worden lastiggevallen.'

"Dat is een heel breed spectrum", zegt Kuppens. "Mensen ervaren overlast van jeugd die bijvoorbeeld op een bankje zit, misschien wat muziek aanzet en er een biertje bij drinkt. Of dat jongeren mensen aanspreken en na-fluiten. En dat gaat helemaal door tot aan de andere kant van het spectrum, namelijk crimineel gedrag van jongeren."

Effect op sociale veiligheid

"Maar kijk, 95 procent van de jongeren is oké", gaat hij verder. "Ik vind het toch belangrijk om dat ook te zeggen. En ja, dan heb je misschien nog 3 procent jongeren die wat overlastgevend zijn en 2 procent die echt crimineel is. Dat wijst onderzoek uit."

Wel beaamt Kuppens dat, hoe klein die groep dan ook is, hangjongeren overlast kunnen veroorzaken. En dat doet volgens de onderzoeker iets met het gevoel van veiligheid in een buurt. "Als je kijkt naar sociale veiligheid dan zie je dat overlast van jongeren best een belangrijk onderdeel is."

Gebiedsverbod voor De Esch

In sommige wijken, zoals de Rotterdamse wijk De Esch, is de overlast doorgeslagen. Daar werden bijvoorbeeld illegale straatraces gehouden en werd openlijk drugs gedeald. De Rotterdamse burgemeester Carola Schouten zette uiteindelijk een zwaar middel in om dat tegen te gaan. Afgelopen zomer stelde zij een gebiedsverbod in voor iedereen die zonder goede reden de wijk in wilde.

Bewoners zeggen dat ze sindsdien genieten van de rust. Maar ze zijn ook bang voor de periode na afloop van het gebiedsverbod. Die angst is begrijpelijk. "Want", zegt Kuppens, "zo'n afsluiting van de wijk helpt kennelijk. Maar daar haal je de oorzaak niet mee weg."

Wat is de oorzaak?

Die is misschien eerder elders in de wijk te vinden, zegt de onderzoeker. "Waarom is het daar zo interessant om te gaan straatracen? Is het door de manier waarop de straten lopen, dat ze daar de 200 kilometer per uur halen en in een andere wijk niet? En zijn daar misschien ook oplossingen uit te halen?"

Hij benadrukt geen specifieke kennis te hebben van het probleem van illegale straatraces, maar stelt dat 'in gesprek blijven met bewoners' juist in zo'n wijk heel belangrijk is. "Ik denk dat je bewoners echt als een serieuze partner moet gebruiken om toch te kijken naar oplossingen en suggesties die zij zelf hebben om de problemen tegen te gaan."

Zelf actie ondernemen

In wijken waar dit probleem minder extreem is, adviseert Kuppens burgers om zelf ook actie te ondernemen. Om dat gevoel van onveiligheid tegen gegaan, kijken mensen vaak naar gemeenten voor een oplossing, weet hij. "Maar je kunt als burger zelf ook iets doen tegen dit soort overlast."

Wel is dat op de ene plek makkelijker dan de andere, geeft hij toe. "Het interessante is dat wij nu in onderzoek zien dat er een groot verschil is tussen een dorp en een grote stad. In dorpen is meer sociale controle en meer samenhang, mensen kennen elkaar beter. In dat soort omstandigheden vinden burgers het makkelijker om jongeren aan te spreken dan in de grote stad. Daar zijn jongeren anoniemer en is het daarom lastiger."

Intimiderend

Maar los daarvan, kan het aanspreken van een groep hangjongeren die overlast veroorzaken toch ook intimiderend zijn? "Zeker", antwoordt de onderzoeker op die vraag. "Je staat als eenling tegenover een groep jongeren."

Daarom is het belangrijk om van te voren jezelf het volgende af te vragen: wat kan er gebeuren als ik ze aanspreek? "Vooral als je de jongeren niet kent", adviseert Kuppens tot slot.