Overheid maakt excuses afstandsmoeders en afgestane kinderen: 'Trauma door dat kindertehuis'

"Sommigen zijn er heel erg blij mee en hebben hier jaren op gewacht. Maar er zijn er ook bij die zeggen het is voor mij te laat of ik wil het alleen maar als ik geld krijg", zegt de Frans Haven (60) van stichting Verleden in Zicht. Dat is een organisatie die de belangen van afstandskinderen in Nederland behartigt. Voor hemzelf zijn excuses alleen niet genoeg: "Die excuses zijn een begin, want we willen ook nog een aantal andere dingen voor onze achterban bereiken."

Adoptiewet

In 1956 trad de adoptiewet in werking. Daardoor werd het mogelijk om kinderen te adopteren en de wettelijke ouder te worden. Het was een tijd waarin ongetrouwd zwanger zijn een schande was, want de norm was dat je pas kinderen kreeg als je getrouwd was.

Tegelijkertijd waren er geen voorbehoedsmiddelen en was ook abortus illegaal. Veel van deze ongehuwde meisjes en vrouwen hebben onder grote druk van onder anderen hun ouders, familie, de kerk en hulpverleners hun baby afgestaan. Vaak werd die beslissing voor hen genomen. Naar schatting gaat om 13.000 moeders en meer dan 15.000 kinderen die hier slachtoffer van zijn geworden.

Ook traumatisch voor kinderen

Niet alleen voor de moeders was het traumatisch, ook kinderen die werden afgestaan dragen dit hun leven lang met zich mee. Frans Haven is één van hen. Hij werd in 1965 geboren in een ziekenhuis en werd direct na de bevalling 'afgevoerd' naar een kindertehuis.

"Wij hebben het eerste deel van ons leven in een kindertehuis gewoond zonder ouderlijke liefde", vertelt hij. "Dat is heel slecht voor je hechting en daar hebben veel mensen nog steeds last van. Ze hebben dat destijds zo slecht gedaan. En daar willen wij gewoon excuses voor." Het was een sober tehuis: "Heel kaal, gewoon een paar bedjes in een kamer en er liepen één of twee meisjes rond. Dat was het. Totdat je daar weg werd gehaald."

Moeilijke tijd

Dat gebeurde met Frans na 7 maanden, toen werd hij opgenomen door een gezin in Staphorst: "Ik kwam daar ook een beetje vreemd aan. Dus die tijd in het kindertehuis, dat is een moeilijke tijd voor mij geweest. Ik kan het me zelf niet herinneren, maar je leest wel terug in het dossier van de kinderbescherming dat mensen in zo'n kindertehuis heel slecht behandeld zijn daar."

"Het was in die tijd normaal dat ongetrouwde vrouwen onder druk werden gezet om afstand te doen van hun kind", zegt Haven. "Vaak ook door hun eigen ouders en door organisaties. De vrouwen werden niet alleen onder druk gezet, maar ook misleid. Mijn moeder is ook verteld dat ik gelijk naar een adoptiegezin zou gaan, maar dat bleek achteraf helemaal niet te kloppen."

Ook Merapi Obermayer en Irene Essenberg werden onder druk gezet om hun kind meteen na de geboorte af te staan

Adoptieouders geschokt

Hij weet dat zijn biologische moeder nog een keer terug is geweest om te kijken bij het kindertehuis. "Die schrok zich een hoedje en heeft er toen ook wat van gezegd. Maar dat hielp natuurlijk niks, want er werd helemaal niet geluisterd naar die vrouwen. Mijn adoptieouders zijn nog steeds geschokt over hoe ze mij daar aantroffen."

Hij kwam naar eigen zeggen terecht in een prima gezin. Toen hij 25 jaar was, zocht hij contact met zijn biologische moeder. "Ik heb nog steeds contact, dus dat is al heel lang." Hij omschrijft het wel als een gemankeerde relatie: "Omdat je elkaar lange tijd niet hebt gezien. Soms denk ik wel van: nou, had dit niet anders gekund. Maar ja, dat denk ik ook wel eens bij de opvoeding van mijn kinderen."

Leven lang meedragen

Sommige mensen zeggen dat hij dankbaar moet zijn voor zijn adoptie. "Maar zo is het niet, je bent gewoon te grazen genomen." Zijn verleden is iets wat hij zijn leven lang met zich meedraagt. "Er is laatst nog een onderzoek gedaan in de Verenigde Staten waaruit blijkt dat zo'n 80 tot 85 procent van de afstandskinderen er dagelijks last van heeft."

"Dat trauma dat je hebt door die afstand en dat kindertehuis", gaat hij verder. "Wat dat betreft is het prima dat er excuus wordt aangeboden omdat daardoor ook wordt bevestigd wat jou is aangedaan."

'Volledige inzage in dossiers'

Aan het excuus van de overheid is jarenlang gewerkt, na donderdag start een nieuw hoofdstuk. Verleden in Zicht heeft negen punten opgesteld die zij als stichting nog willen bereiken.

"Het belangrijkste punt voor ons is de volledige inzage in alle dossiers die over ons zijn aangelegd", legt Haven uit. "Want hoe vreemd het ook mag klinken, ik ben zestig en de meeste van mijn lotgenoten zijn het ook. En die hebben soms maar een deel van hun eigen dossier ingezien."

Zwartgelakte zinnen

Die dossiers staan vol met zwartgelakte zinnen. "Ambtenaren halen er een deel uit en zeggen simpelweg dat je niet alles mag zien, waardoor je geen idee hebt wat er staat. En dat terwijl het om jouw eigen leven gaat; een stuk geschiedenis waar je zelf niets van weet. Het is bijna onvoorstelbaar en onmenselijk dat ze dit aan iemand onthouden."

Hij hoopt dat door de excuses en de aandacht van media extra druk wordt uitgeoefend op de overheid om meer openheid van zaken te geven. "Want wij weten dat als we alleen met ze gaan praten dat we dan containers met begrip krijgen, maar echt minuscule hoeveelheden meewerking. En dat is heel frustrerend omdat de meeste afstandsmoeders 80 of 90 jaar zijn, die hebben helemaal geen tijd."