Meta is volgens een Amerikaanse rechter verantwoordelijk voor schade aan de mentale gezondheid van kinderen. Het bedrijf moet daarom de apps en algoritmes van Facebook en Instagram aanpassen. Gaan we dat straks ook hier merken? "Een eerste dominosteen."
Doet Meta genoeg om kinderen en jongeren te beschermen tegen de schadelijke kanten van Facebook en Instagram? Een rechter in de Amerikaanse staat New Mexico oordeelt van niet. Het bedrijf moet daarom een boete van 567 miljoen dollar (ongeveer 492 miljoen euro) betalen. Bovendien moet het de platformen veiliger maken voor jonge gebruikers.
Boete en schadevergoeding
Techbedrijven krijgen regelmatig miljoenenboetes opgelegd, zowel in de Verenigde Staten als in de Europese Unie. Zo kreeg Meta eerder dit jaar al van de rechter in New Mexico te horen dat het een schadevergoeding van 375 miljoen dollar (zo'n 325 miljoen euro) moet betalen. Daar komt nu dus een boete bovenop.
Toch is deze zaak anders, zegt techexpert Harm Teunis. Dat komt volgens hem omdat de rechter niet alleen heeft vastgesteld dat Facebook en Instagram schadelijk zijn voor het welzijn van jonge gebruikers, maar ook eist dat Meta daar iets tegen doet.
'Meta als fabriek zien'
De rechter gebruikte 'een mooie metafoor', zegt Teunis. Die vergeleek het techbedrijf namelijk met een fabriek. "Eentje die geen fysieke producten produceert, maar online content en advertenties. Daar verdient Meta geld mee", vertelt de techexpert. "Van een fabriek die bijvoorbeeld plastic maakt, weten we: dat kan vervuiling veroorzaken."
Meta heeft volgens de rechter ook een schadelijk bijproduct, namelijk kinderen die psychologische schade oplopentechexpert Harm Teunis
En zo werkt het bij Facebook en Instagram eigenlijk ook. "Meta heeft volgens de rechter ook een schadelijk bijproduct, namelijk kinderen die psychologische schade oplopen", legt Teunis uit. "Als Meta de 'fabriek' runt die dit veroorzaakt, dan moet het eigenlijk ook, óf de rommel opruimen, óf ervoor zorgen dat dit soort 'uitstoot' niet meer plaatsvindt."
Slecht voor welzijn
Nu is bij een fabriek vaak wel duidelijk dat de uitstoot bijvoorbeeld slecht is voor het milieu, maar is dat bij negatieve gezondheidseffecten van social media niet veel lastiger te bewijzen? "In verschillende onderzoeken is aangetoond dat wat kinderen allemaal te zien krijgen op die platformen niet ten goede komt van hun mentale gezondheid", zegt de techexpert daarover.
"Daarnaast zijn er meerdere zaken in het verleden waarbij Meta ook zelf heeft aangetoond dat het een beleid voerde om op allerlei manieren te proberen kinderen - en eigenlijk überhaupt gebruikers - zo lang mogelijk op de platformen te houden", gaat hij verder. Dit zorgt er volgens hem voor dat het bedrijf 'hier eigenlijk niet meer onderuit kan'.
Verslavend ontwerp
Wat Teunis opvalt, is dat de uitspraak van de rechter niet zozeer om de inhoud van Facebook en Instagram draait, maar meer om hoe de platformen precies werken. "Dan gaat het dus over het verslavende ontwerp om gebruikers 'vast te houden' en wat dit betekent voor het welzijn van die gebruikers."
"De rechter zegt eigenlijk: 'Meta moet een aantal dingen doen om minderjarigen beter te beschermen'", ziet hij. Een paar maatregelen waarover gesproken wordt: betere leeftijdcontroles, strengere tijdslimieten voor jonge gebruikers en het kunnen pauzeren of helemaal uitzetten van notificaties. "Maar ook bijvoorbeeld beperkingen op contact tussen volwassenen en minderjarigen."
'Eerste dominosteen'
Gaan we deze veranderingen ook in Nederland merken? Niet meteen, benadrukt Teunis. Deze uitspraak geldt namelijk alleen voor New Mexico. Maar, voegt hij daaraan toe. "De openbaar aanklager in New Mexico zei al: 'Dit is een mooie blauwdruk die andere staten kunnen gaan volgen.'"
Want op dit moment worden in tientallen andere Amerikaanse staten vergelijkbare rechtszaken gevoerd, weet de techexpert. "En als rechters daar deze uitspraak gaan volgen, dan staat er wel iets te gebeuren." In de Verenigde Staten wordt volgens hem dan ook al gesproken over de eerste dominosteen die nu mogelijk omver geduwd is.
Ook in Europa?
"Eigenlijk komt het hier op neer: als techbedrijven zoals Meta willens en wetens gebruikers schade toebrengen door het ontwerp van hun apps, dan vinden Amerikaanse staten uiteindelijk wel een manier om dat aan banden te brengen", legt Teunis uit. "En dat is iets wat we natuurlijk in Europa ook al heel lang proberen te doen."
De Europese Commissie maakte een maand geleden bekend dat Meta de digitale EU-regels (DSA) overtreedt met het verslavende ontwerp van Facebook en Instagram. Het bedrijf moet nu uitleggen waarom het zelf vindt dat het de regels niet overtreedt. Als die uitleg onvoldoende is of als Meta niets aanpast, dan kan de EU een boete geven tot maximaal 6 procent van de wereldwijde jaaromzet.