Ook in Europa zorgen om onstabiele gletsjers: 'Het is echt aan het versnellen'
Een afgebroken gletsjer in de Himalaya zorgde deze week voor een enorme ramp in Nepal. Maar ook in Europa dreigt gevaar. Smeltende gletsjers vormen namelijk een risico voor bergdorpen in de Alpen.
In Nepal stortte deze week een stuk gletsjer naar beneden. Als gevolg daarvan kwam een enorme modderstroom op gang die tot nog toe aan 538 mensen het leven hebben gekost. Drie Nederlanders zijn momenteel nog vermist en het aantal doden en gewonden loopt nog op.
Veel smeltwater
Dat de gletsjer in Nepal afbrak was een verrassing, vertelt glacioloog Lander van Tricht: "In principe weten we niet waardoor de gletsjer en de berg zijn afgebroken. Het ziet ernaar uit dat het redelijk warm was en dat er veel smeltwater is vrijgekomen."
De glacioloog legt uit dat gletsjers van nature afbreken, maar dat het proces nu door klimaatverandering is versneld.
Zwitserland
Ook in Europa zijn er zorgen om onstabiele gletsjers door ons opwarmende klimaat. In het Zwitserse dorp Randa, in de buurt van skigebied Zermatt, wordt momenteel de Weisshorn-gletsjer extra in de gaten gehouden. De gletsjer, die zich op zo'n 4500 meter hoogte bevindt, hangt steeds meer boven een steile afgrond en dat lijkt zich de afgelopen dagen te versnellen. Het pak ijs zou zomaar kunnen afbreken en naar beneden kunnen storten.
Van Tricht legt uit hoe het komt dat een gletsjer plotseling afbreekt: "Gletsjers trekken zich terug", zegt hij. Het ijs smelt dus langzaam. "Zo komt er nieuw landschap vrij dat onstabiel is. Daarbij is er veel meer smeltwater." Een gletsjer kan daardoor sneller bewegen en afbreken.
Aan het versnellen
Ski- en berggids Jelle Staleman is veelal werkzaam in de Alpen, en ziet met eigen ogen het ijs wegsmelten. "Dat is echt aan het versnellen, hoe snel die gletsjers smelten en hoe snel de permafrost uit de bergen gaat. Dat is daar heel zichtbaar." Al 25 jaar is Staleman actief in het gebied. Zo vertelt hij: "Bijna alle berghutten zijn ergens tussen 1800 en 1920 gebouwd, bijna allemaal aan de gletsjer. Alleen nu is het vaak vanaf de hut wel een uur lopen naar de gletsjer of nog langer."
Het maakt dat berggidsen hun werkzaamheden flink moeten aanpassen, vertelt Staleman. "Waar we vroeger misschien 20 procent van de tijd het programma moesten aanpassen, is dat misschien nu 50 procent. Ja, dat is een uitdaging, een hoop gedoe. We zien wel dat we vaker moeten schakelen."
Duizend meter naar beneden
Een ramp met de omvang zoals we dat nu in Nepal zien, lijkt niet heel realistisch in Europa. Dat komt deels doordat de bergen in de Alpen niet zo hoog zijn als in het Himalaya-gebergte. "De gletsjer in Nepal was niet zo groot, maar die kon wel duizend meter naar beneden storten. Dat kan alleen als bergen zevenduizend meter hoog zijn. De Mont Blanc is ook heel hoog, maar de steilheid is heel anders", zegt Van Tricht.
Ook berggids Staleman zegt: "De omvang zoals die in de Himalaya gebeurt is. Dat verwacht ik niet in de Alpen. Maar dat dit ook in Europa gaat gebeuren, dat is vrijwel zeker, want het gebeurt al. Het is niet de vraag of, maar meer wanneer en hoe vaak."
Goed geobserveerd
Instabiele gletsjers worden in Europa goed geobserveerd via verschillende observatiecentra die zich in de gebieden zelf bevinden. "We meten de snelheid van de gletsjer, de verplaatsing, de evolutie, hoeveel smeltwater er is. En door al die factoren samen te meten weten we heel goed wat de staat is van de gletsjers in de Alpen." In Nepal worden de observaties bemoeilijkt doordat het gebergte veel minder toegankelijk is.
We kunnen toch nog verrast worden, zoals in 2022 in Italië bij de Marmolada-gletsjer.Glacioloog Lander Van Tricht over onstabiele gletsjers
Ook zorgen de wolken in het regenseizoen in Nepal ervoor dat observeren met satellieten moeilijker is. Maar zelfs met goede observaties, blijft het niet altijd mogelijk te voorspellen wanneer een gletsjer afbreekt, vertelt Van Tricht. "We kunnen toch nog verrast worden, zoals in 2022 in Italië bij de Marmolada-gletsjer. Die werd niet real time gemonitord en is toen ingestort."
Evacuaties
Als een gletsjer het dreigt te begeven wordt er in Europa geëvacueerd. "Dat is het enige dat je kan doen", zegt de glacioloog. Dorpsbewoners uit Randa zijn momenteel nog niet geëvacueerd, omdat huizen vooralsnog niet direct bedreigd worden.
Hangende gletsjers zoals de Weisshorn zien we volgens Van Tricht vanwege klimaatverandering. "Stel er komt één graad bij dan reageren dit soort kleine gletsjers heel snel, veel sneller dan grote gletsjers die vaak tientallen of zelfs honderden jaren later reageren." In de Alpen zijn vooral kleinere gletsjers te zien.
Alle gletsjers verdwijnen
De toekomst van onze gletsjers is hoe dan ook niet rooskleurig, zeggen zowel Van Tricht als Staleman. "Tegen de tweede helft van de eeuw tot aan het einde van de eeuw verliezen we vrijwel zeker alle gletsjers in Europa", zegt Van Tricht.
Berggids Staleman vraagt zich af hoe lang hij zijn werk op deze manier kan doen. "Ik vraag me af of wij over twintig jaar nog iets met sneeuw en ijs en gletsjers aan het gidsen zijn. Ik denk dat we ons moeten specialiseren op rotsbeklimming."