'Onzindebat' of enige kans voor oppositie? Spoeddebatten worden volop aangevraagd, afgelopen 2 jaar gingen er slechts 4 door

Het aantal dertigledendebatten, vroeger bekend als spoeddebatten, neemt al jaren sterk toe. Het zijn debatten waarbij een minderheid van dertig van de 150 Kamerleden toch een onderwerp op de debatagenda kan zetten. Vaak zijn het aanvragen over kwesties die spelen in het nieuws.

Vervallen, geannuleerd, niet ingepland

Maar die debatten gaan dus lang niet allemaal door. Tussen april 2024 en mei 2026 zijn - van de 289 die werden aangevraagd - 204 debatten komen te vervallen en vijf geannuleerd. 76 ervan moeten nog worden gepland. De partijen PRO (62), D66 (50), DENK (45) en de SP (43) spannen de kroon: samen kregen zij de afgelopen 2 jaar 200 debatten op de dertigledenlijst.

Individueel vroeg SP-leider Jimmy Dijk de afgelopen 2 jaar de meeste dertigledendebatten aan: 24. DENK-Kamerleden Stephan van Baarle en Ismail El Abassi volgen met 21 en 16 aanvragen. Opvallend: het CDA vroeg in deze periode geen enkel dertigledendebat aan.

Minder vakantie politici

"Ik zie het ongemak en de humor er ook wel een beetje van in", reageert Dijk op de cijfers. Toch vindt hij de aanvragen van dit soort debatten zinvol. Als voorbeeld geeft hij het dertigledendebat over de loonkloof, dat in april werd gevoerd.

Volgens hem kunnen veel debatten niet worden ingepland omdat de Tweede Kamer veel te veel vakantie heeft. "2 volle maanden in de zomer. Ik heb nog nooit ergens gewerkt waar je 3 weken krijgt met de kerst." Als het aan Dijk ligt worden de vergaderperiodes verlengd, zodat meer debatten kunnen worden ingepland.

Enige strohalm

PRO-Kamerlid Barbara Kathmann zegt dat het dertigledendebat eigenlijk het enige middel is om onderwerpen die nog helemaal niet spelen op de agenda te krijgen. "Ik ben al heel lang bezig met digitale veiligheid en digitale onafhankelijkheid, ook 3 jaar geleden toen het nog niet speelde", zegt Kathmann. "Het was mijn enige instrument."

Toch is ze ook kritisch, want toen het eenmaal op de dertigledenlijst kwam, werd het debat nooit ingepland. "We hadden veel ellende kunnen voorkomen als het eerder was ingepland. Dan had de Kamer eerder kunnen zeggen: zet geen onomkeerbare stappen op ministeries met software. Maak ons niet nog afhankelijker van die Amerikanen."

Aandacht trekken

"Als Kamerleden een debat aanvragen en er is geen meerderheid voor, dan gaat dat debat in principe niet door", legt politiek commentator Marloes Lemsom uit. "Maar het dertigledendebat is dus een manier om een debat op een lijst te krijgen, om er later alsnog over te debatteren. Zo wordt een minderheid toch ook gehoord."

Het dertigledendebat werd in 2004 in het leven geroepen, toen dus nog onder de naam 'spoeddebat'. In 2011 werd de naam veranderd omdat niet alle aanvragen een spoedeisend karakter hadden. Het liep de eerste jaren prima, tot het aantal kleine partijen in de Kamer groeide.

Kleine partijen

"Na 2007 gingen Kamerleden los met het aanvragen van die debatten. Er kwamen meer partijen in de Kamer, ook kleinere partijen, denk aan de Partij voor de Dieren of de PVV. En daarna is de rol van social media enorm toegenomen en heeft het aanvragen van dertigledendebatten nog een enorme slinger gekregen", legt Lemsom uit.

Voor kleine partijen is het een manier de agenda te beïnvloeden én aandacht te krijgen op social media. De Groep Markuszower (DNA), die pas sinds januari dit jaar bestaat, heeft bijvoorbeeld al negen aanvragen op z'n naam.

Handig op social media

"Partijen zullen het zelf niet snel toegeven, maar voor de filmpjes op social media is het erg handig", licht Lemsom toe. "Je moet je voorstellen dat je in een wat kleinere fractie zit, denk aan DENK of de SP, en dat je niet zomaar een meerderheid krijgt voor een debat over de onderwerpen die jij belangrijk vindt."

Lemsom: "Dan kan je dus grijpen naar de optie van een dertigledendebat, maak je een gelikt filmpje van dat je dat debat aanvraagt en zet je dat online. Dan denken jouw kiezers: wat goed, hij of zij probeert dat op de agenda te krijgen, maar die andere partijen houden het tegen. Zelf weten ze vaak ook wel: grote kans dat dit debat er niet komt. Soms ook omdat het al een onderwerp is bij een ander debat."

'Ben geen filmproductiehuis'

DENK-leider Van Baarle zegt in een reactie dat hij het echt niet doet voor social media. "Ik ben geen filmproductiehuis dat in de politiek zit om leuke filmpjes te knippen." Al ziet hij wel het belang van social media: "Ik denk dat alle politieke partijen dat doen. Het is goed om zichtbaar te maken dat een Tweede Kamer sommige onderwerpen die heel veel aandacht krijgen, niet steunt."

Wel vindt ook hij dat er te weinig debatten daadwerkelijk worden gevoerd. "Het instrument dertigledendebat is ooit op de agenda gezet om ook de oppositie de kans te geven een debat in te plannen zonder dat er een meerderheid is. Maar het gebeurt inderdaad te weinig dat ze echt op de agenda komen."

Afschaffen

CDA vroeg de afgelopen 2 jaar geen enkel dertigledendebat aan. "Ik ben trots op mijn fractie", zegt CDA-leider Henri Bontenbal. "We moeten geen onzindebatten aanvragen. Van mij mogen ze eruit." Al die debatten worden volgens hem naar achter op de plenaire agenda geschoven. "Het wordt een enorme boeggolf. Het zouden spoeddebatten moeten zijn en soms ga je pas een jaar later over zo'n 'spoedonderwerp' debatteren. Het is helemaal niet effectief."

Dat het een manier is om minderheden in de Kamer een stem te geven is, wuift Bontenbal weg. Volgens de CDA-leider komen de onderwerpen die worden aangevraagd 'ruimschoots aan bod' in andere debatten. "Het is vaak een manier voor een Kamerfractie om een thema naar zich toe te trekken."