Online netwerk 'The Com' zet jongeren aan tot geweld, misbruik en zelfs moord: minstens 70 Nederlanders betrokken

The Com is een afkorting voor 'community' en het bestaat losjes uit verschillende soorten groepen die online op met name Telegram en Discord actief zijn. Ze zoeken op social media en in spellen zoals Minecraft en Roblox naar mogelijke slachtoffers, en verleiden die vervolgens om in besloten groepen sadistisch en seksueel materiaal te delen.

Drie delen

The Hague Centre for Strategic Studies (HCSS) bekeek het netwerk. "In essentie gaat het om groepen die met elkaar een praktijk uitvoeren van extreem geweld en zeer extreem misbruik", vertelt Gerben Bakker van het HCSS.

Het Com-netwerk bestaat volgens hem uit drie delen: een die zich richt op cybercrime, een op grooming en sextortion en een derde deel dat zich focust op geweld in de fysieke, echte wereld. Die laatste roept bijvoorbeeld op tot aanslagen en moord op willekeurige personen.

Genoeg in beeld?

Meerdere online groepen vormen samen het netwerk, zoals '764' en 'No Lives Matter'. Deelnemers in die groepen verspreiden de naam van de groep, bijvoorbeeld met graffiti in de echte wereld. Of door opdrachten te geven aan slachtoffers om de naam in zichzelf te kerven.

"Ik denk dat dat de wake-up call is van dit Com-netwerk", zegt Bakker. "Dat we erachter komen dat er zulke extreme regionen zijn op het internet dat je je afvraagt: hebben we dit wel genoeg in beeld?"

Cult of Spawn

EenVandaag onderzocht vorig jaar een specifieke groep, die onderdeel is van het netwerk: the Cult of Spawn. Een Nederlandse jonge vrouw werd door die groep aangezet tot automutilatie. Ook riep de groep leden op tot suïcide, met de belofte van een 'beter leven' daarna.

Maar niet iedere groep doet dat. Ieder onderdeel van het netwerk heeft eigen ideeën en doelen. Wat ze kenmerkt: een grote hang naar sadistisch, zinloos geweld.

Jonge daders en slachtoffers

"Ik heb gezien dat kinderen worden gedwongen om seksuele handelingen uit te voeren", vertelt OSINT-expert Mary* die in verschillende groepen meekeek. "Dat mensen vernielingen aanrichten, stenen door ruiten gooien van auto's of woningen. En ik heb twee keer gezien dat een meisje een zelfmoordpoging deed. Ik weet ook niet hoe dat is afgelopen."

"Je hoort als kind niet in die omgeving te zijn." Want ook dat zien ze terug: veel van de leden van het netwerk zijn nog tiener of jongvolwassenen. "Het kan ook iemand zijn die alleen maar meechat, maar als je dat nu doet kan je over 3 maanden een dader van een slachtoffer zijn."

Statuseconomie

Want het valt op dat de rollen van daders en slachtoffers niet zo gescheiden zijn als je zou denken. "Het gaat heel erg om een statuseconomie", vertelt Mary.

Ze legt uit: "Als jij maandenlang, soms jarenlang onderaan staat en alles moet uitvoeren wat de andere leden van je willen, dan kom je er ook achter dat jij niet meer het slachtoffer bent als jij bij anderen die dingen gaat vragen. Dan stijgt je status in de groep. En in hoeverre ben je dan slachtoffer of dader?"

Zaken en onderzoek

Inmiddels zijn ook de politie en het Openbaar Ministerie bezig met verschillende zaken tegen Nederlandse leden van het netwerk. "We hebben een aantal zaken waarbij de verdachte is aangehouden en momenteel vast zit", vertelt officier van justitie Linda van den Oever.

"En", voegt ze daaraan toe, "we hebben ook nog een heel aantal onderzoeken lopen naar deze fenomenen." Die onderzoeken zijn niet makkelijk. "Het is lastig om zicht te krijgen op wat er allemaal gebeurt."

Gruwelijke beelden

De beelden die ermee gepaard gaan, zijn gruwelijk. "We hebben al verschillende keren gehad dat zeer ervaren kinderporno-rechercheurs hebben gezegd: 'Dit is zo naar, 5 minuten en ik wil eruit.' We kunnen dit niet een hele dag gaan blijven volgen, want het is gewoon niet goed voor je mentale gezondheid."

Bovendien vallen de puzzelstukken voor sommige zaken nu pas op zijn plaats. "We hebben zelf al ontdekt dat we pas achteraf in sommige zaken de link kunnen leggen met The Com. Dat er bepaalde omstandigheden waren waar je op dat moment niet helemaal de vinger op kon leggen. Waar je dacht: waarom is deze verdachte, deze jongere, ineens dit en dat gaan doen?"

Veroordeling niet makkelijk

Toch is een zware veroordeling krijgen niet zo gemakkelijk. "Als er kinderpornografisch materiaal is, dan is het sowieso een strafbaar feit. Maar het aanzetten tot zelfbeschadiging of suïcide: dat is op zichzelf niet strafbaar."

"Dus dan moeten we eigenlijk heel creatieve manieren van andere misdrijven bedenken om dat feit ook daadwerkelijk als strafbaar feit voor de rechter te krijgen", legt Van den Oever uit.

Nieuwe wetten

Daarom pleit ze voor betere wetten om dit soort zaken wél strafbaar te maken. "Stel, we gaan met zo'n zaak naar zitting en we hebben geen kinderpornografisch materiaal. We hebben alleen maar het onder druk zetten van een kind dat zich vervolgens van het leven berooft. En ik zou met die zaak niet tot voldoende wettelijk en overtuigend bewijs kunnen komen", schetst ze als voorbeeld.

"Hoe zou ik dat ooit moeten uitleggen aan die ouders? Aan de nabestaanden, aan de pers, aan wie dan ook? Omdat het geen strafbaar feit is, gaan we hem nu in vrijheid stellen en kan iedereen maar gewoon doen wat hij ook gedaan heeft, omdat we dit niet in de wet hebben voorzien. Dat is toch een nachtmerrie? Ik kan me niet voorstellen dat wie dan ook in Nederland hier niet wakker van zou liggen."

Rol van het onderwijs

Alleen maar strengere regels voor platformen, is niet de oplossing, volgens Bakker. "We zouden veel meer moeten kijken naar onderwijs: dit zou hoog op de agenda moeten staan. Digitale geletterdheid, mediawijsheid. We weten vaak te weinig, zeker als je ouder bent of van een oudere generatie, over wat kinderen online doen. Dat dat een heel andere werkelijkheid is met zulke extreem geweld, dat dringt nog niet bij iedereen door."

Bovendien zouden instanties meer bevoegdheden moeten krijgen om bij overtreding op te treden. "Je ziet ook dat de politie onlangs weer op de vingers is getikt, omdat ze persoonsgegevens zouden verwerken terwijl dat eigenlijk niet mag. De wettelijke kaders waarmee we kunnen werken zijn in Nederland niet meegegroeid met de digitale problematiek."

*Mary is een gefingeerde naam. Om haar identiteit te beschermen, noemen we haar echte naam niet. Deze is wel bij de redactie bekend.