Nieuwe lokale partijen tegen azc’s winnen bij gemeenteraadsverkiezingen, maar hun belofte is moeilijk waar te maken
Nieuwe lokale partijen die zich verzetten tegen de komst van azc's hebben bij de gemeenteraadsverkiezingen op meerdere plekken winst geboekt. Dit blijkt uit een inventarisatie van de uitslagen. Maar het is nog de vraag of ze hun belofte kunnen nakomen.
In enkele gemeenten zijn nieuwe anti-azc partijen zelfs direct de grootste geworden. In Goeree-Overflakkee haalt de nieuwe partij Trots op Goeree-Overflakkee 10 zetels, en in Stede Broec wordt Rechts Stede Broec met 6 zetels winst de grootste partij. Ook in Hoorn haalt een nieuwe partij, Hart van Hoorn, 6 zetels.
Tegen opvanglocaties
Uit een eerdere rondgang van EenVandaag bleek al dat 1 op de 6 nieuwe lokale partijen tegen opvanglocaties voor asielzoekers is. Van de 141 nieuwe lokale partijen bij deze gemeenteraadsverkiezingen spreken 24 zich expliciet uit tegen de komst van een azc, verspreid over twintig gemeenten.
Nu de verkiezingsuitslagen bekend zijn, blijkt dat deze partijen op veel plekken daadwerkelijk voet aan de grond krijgen.
Niet overal gewonnen
Vaak boekten de partijen 3 tot 6 zetels winst, maar niet overal was er goed nieuws voor de nieuwe anti-azc partijen. Er werd namelijk niet overal winst geboekt.
Ook verschilt het per gemeente hoe groot de partijen zijn geworden. Zo bleven de nieuwkomers in een aantal gemeenten achter bij meer gevestigde lokale partijen of landelijke partijen. In Barendrecht, Schiedam en Wijchen eindigen azc-kritische nieuwkomers wel hoog, maar niet als grootste.
'Bereid om ver te gaan'
Een van de partijen die het wél heel goed heeft gedaan, is de Lokale Volkspartij Rhenen uit Rhenen en Berkelland. Voorzitter Richard Salari reageert blij. Tijdens de campagne liet hij weten dat de strijd tegen een azc belangrijk is voor de partij. Het is zelfs één van de redenen dat de partij is opgericht. Mede door de spreidingswet krijgen veel gemeenten te maken met de vraag waar een azc moet komen.
Deze wet is in 2024 aangenomen om asielzoekers eerlijker over het land te spreiden. Aan alle gemeenten wordt gevraagd om bij te dragen aan de opvang van asielzoekers en daarbij wordt gekeken naar hoe groot en welvarend een gemeente is. Op de vraag of zijn standpunten niet botsen met deze spreidingswet gaf Salari aan dat 'de democratie niet in beton gegoten is'. "We zijn bereid om ver te gaan om onze lokale samenleving te beschermen", zei hij in een eerder interview tegen EenVandaag.
Kunnen ze het waarmaken?
De vraag blijft of deze nieuwe partijen hun verkiezingsbelofte ook na kunnen komen. Ze zijn lang niet overal de grootste geworden en moeten samenwerken met andere partijen. Vaak ook partijen die zich wel aan de spreidingswet willen houden.
Bijvoorbeeld in de Gelderse gemeente Wijchen komt de nieuwe partij Hart voor Wijchen met 4 zetels de gemeenteraad in. Een andere lokale partij, Kernachtig Wijchen, is de grootste geworden met 10 zetels. De verkiezingswinnaar stelde zich in de campagne minder rechtlijnig op en wil zich aan de spreidingswet houden.
Nuance communiceren
De nieuwe partij Hart voor Wijchen heeft zich in de campagne met een video en flyers geprofileerd als partij die tegen een asielzoekerscentrum is, maar lijkt zich nu alweer terug te trekken van dat standpunt.
Dave Herms, de lijsttrekker van de nieuwe partij, laat vandaag in een reactie weten: "Wij willen ons aan de wet houden en ik heb die nuance ook altijd gecommuniceerd tijdens de verkiezingscampagne." Dat terwijl er zowel in een video als op de website van de partij staat dat ze tegen de komst van een azc zijn.
Uitvoering spreidingswet
De uitslagen bevestigen het beeld uit het eerdere EenVandaag-onderzoek: verzet tegen asielopvang leeft lokaal en vertaalt zich tijdens deze gemeenteraadsverkiezingen dus ook in politieke steun. Tegelijk is de impact wisselend. In sommige gemeenten blijven deze partijen klein of boeken ze geen winst, zoals in Dordrecht en Enschede.
Minister Bart van den Brink van Asiel en Migratie heeft nog niet gereageerd op vragen hoe hij wil omgaan met partijen die de spreidingswet niet willen naleven. In het coalitieakkoord staat dat de wet voorlopig in stand blijft om een eerlijke verdeling van opvang te waarborgen. Als de instroom daalt, kunnen flexibele locaties tijdelijk worden ingezet voor andere doelgroepen. Op termijn moet de spreidingswet overbodig worden, maar voorlopig blijft deze in stand op verzoek van gemeenten en uitvoeringsorganisaties.