
Vijf Europese landen willen afgewezen asielzoekers naar Rwanda sturen voor opvang en verdere procedures. Daarover zijn Nederland, Duitsland, Oostenrijk, Denemarken en Griekenland samen aan het overleggen. Maar de vraag is of het doorgaat.
Volgens Marlou Schrover, emeritus hoogleraar Sociale Geschiedenis aan de Universiteit Leiden, is het doel van deze afspraak met Rwanda voornamelijk afschrikking. "Als mensen weten dat ze naar een land buiten Europa worden gestuurd, dat ook nog duizenden kilometers verder ligt, gaan ze misschien niet proberen naar Europa te gaan."
'Afschrikken werkt niet'
Maar dit is volgens Schrover niks nieuws. "Die afschrikkende werking staat al sinds de jaren 80 op de politieke agenda van heel veel partijen", legt ze uit. "Maar er is eigenlijk geen enkel bewijs voor (dat het werkt, red.), want er verdrinken 2.000 mensen per jaar in de Middellandse Zee en toch blijven mensen komen."
Dat er een kans bestaat dat ze de reis niet overleven, schrikt vluchtelingen vaak niet af, "dus waarom zouden ze zich laten afschrikken door de heel kleine kans dat ze naar een land als Rwanda worden gestuurd?"
Christmas Island
Dat het creëren van de zogenoemde terugkeerhubs niet werkt, had de EU kunnen weten. Het is namelijk niet de eerste keer dat een land dit doet, weet Schrover. "Het bekendste voorbeeld van zo'n hub is Christmas Island, voor de kust van Australië", vertelt ze.
Het eiland werd vanaf eind jaren 1980 door Australië aangewezen als plek waar vluchtelingen, die niet direct het land in mochten, moesten wachten. "Maar uiteindelijk zijn die kampen in 2018 gesloten vanwege grote mensenrechtenschendingen, dus dat is een mislukking geworden", gaat ze verder.
Kritiek van rechters
Ook dichterbij zijn er voorbeelden van mislukte terugkeerhubs. Zo heeft Italië twee van dit soort hubs in Albanië, buiten de EU dus. Maar ook daar wordt gesproken van mensenrechtenschendingen en hebben beide hubs kritiek gekregen van zowel Italiaanse als Europese rechters.
Tegenstanders van het regime verdwijnen in de gevangenis, mensen worden gearresteerd, er is niet echt een heel vrije persMarlou Schrover
"Verder is er het voorbeeld van het Verenigd Koninkrijk, dat eerder geprobeerd heeft een deal te sluiten met Rwanda", vertelt de emeritus hoogleraar. "Daar heeft de rechter ook een streep door gehaald vanwege mensenrechtenschendingen."
Geen veilig land
Dat is een steeds terugkerend kritiekpunt op dit soort terugkeerhubs voor asielzoekers: mensenrechten. "Rwanda staat niet bekend als een land waar mensenrechten worden gerespecteerd. Tegenstanders van het regime verdwijnen in de gevangenis, mensen worden gearresteerd, er is niet echt een heel vrije pers", somt Schrover op.
"En je hebt natuurlijk de grote genocide gehad van de jaren 90, waarvan het land nog aan het herstellen is", gaat ze verder. "Dus Rwanda doet wel zijn best om een beter land te worden en de regering daar doet haar best, maar het staat helemaal niet bekend als een veilig land."
Streep door plan
Daarom denkt Schrover dat dit plan ook niet doorgaat. "Er is een grote kans dat het Hof in Nederland of anders het Europees Hof voor de Rechten van de Mens hier een streep door gaat trekken, omdat de mensenrechtensituatie in Rwanda echt niet goed is."
Het gaat volgens de hoogleraar ook enorm veel geld kosten. "Honderden miljoenen", vertelt ze. "Veel meer dan de opvang in Europa kost."
Grote zak geld
Maar zelfs met al deze kritiek willen de Europese landen toch door met dit plan. Dat komt volgens de emeritus hoogleraar simpelweg omdat landen als Rwanda de financiële steun die dit plan meebrengt willen. "Europa kijkt vooral naar Afrikaanse landen omdat daar een kans is dat die landen dat willen."
"Veel van die landen zijn de Amerikaanse en de Europese ontwikkelingshulp kwijtgeraakt", legt ze uit. "En dus denkt Europa dat ze in ruil voor een groot geldbedrag bereid zullen zijn dit te doen. Want het is een vrij onaantrekkelijke deal."