Nederland slaat gas op voor heel Europa, zo wil het kabinet van deze kostenpost af komen

Het probleem is helder, de uitwerking ingewikkeld: Europa wil dat lidstaten hun gasopslagen voor het begin van de winter stevig aanvullen om tekorten te voorkomen. Omdat Nederland enorme ondergrondse lege gasvelden heeft, beschikt ons land over heel veel opslagcapaciteit. Daarom komt ook gas voor buurlanden - die deze ruimte niet hebben - in onze opslagen terecht. Maar de rekening hiervoor wordt bij de Nederlandse belastingbetaler neergelegd.

Nederlandse gasopslag voor heel Europa belangrijk

De reden daarvoor is dat het er niet om gaat hoeveel gas een land in de winter zelf nodig heeft, maar hoeveel opnamecapaciteit in de bodem zit. Nederland heeft veel ruimte dus moeten we relatief veel gas opslaan.

"De Europese Commissie legt deze vulverplichtingen op", vertelt zakelijk directeur energie-infrastructuur Rene Peters van TNO. "Nederland moet, net zoals andere lidstaten, haar bergingen voor 80 procent vullen. Dat betekent dat we onze ruime opslagcapaciteiten voor een deel vullen ten behoeve van de leveringszekerheid van gas in heel Europa."

Gas soms duurder in de zomer

Vroeger was dat geen probleem: energieleveranciers kochten in de lente goedkoop gas in, sloegen het op in de bodem en verkochten het in de koude winter met winst door. "Maar de internationale gasmarkt is compleet veranderd", zegt Peters. "Tegenwoordig is gas in de zomer soms zelfs duurder dan in de winter."

Voor commerciële energiebedrijven is het opslaan van gas daardoor verliesgevend geworden. Omdat Europa toch eist dat de opslagen vol zitten, heeft de Nederlandse overheid de taak op zich genomen. Dat doen ze via staatsbedrijf Energie Beheer Nederland (EBN) en met subsidie uit de schatkist.

'Rekening moet naar bedrijven en buurlanden'

"Vroeger zorgden de commerciële bedrijven ervoor dat in de winter voldoende gas in de gasopslagen zat, maar nu zie je eigenlijk dat deze taak helemaal bij de overheid terechtkomt", zegt ook minister Stientje van Veldhoven van Klimaat en Groene Groei. "Het staatsgasbedrijf vult nu de voorraden aan en dat betekent dat de rekening bij de belastingbetaler terechtkomt. Ik zou willen dat die weer meer terugkomt bij de bedrijven."

"In Europa moeten we genoeg gas hebben", benadrukt Van Veldhoven. "De Europese Commissie kijkt daarom wie welke bergingen heeft en deelt dan in hoeveel gas er moet worden opgeslagen. Maar ja, voor Nederland betekent het dat we veel meer moeten opslaan dan wat redelijk is ten opzichte van wat we zelf nodig hebben in de winter. En dus betalen wij eigenlijk voor andere landen."

'Eerlijker verdelen'

Volgens energiedeskundige Peters zit Nederland klem tussen Europese regelgeving en de commerciële markt. "Onze overheid zegt nu: waarom moeten wij 1 miljard betalen om gas op te slaan in die bergingen, terwijl we dat niet alleen voor Nederland doen. De hele Europese markt heeft hier voordeel bij, want andere landen kopen dat gas in de winter bij ons." Volgens hem ziet de overheid het dus als voorschieten voor een markt die het uiteindelijk weer terugkoopt maar niet voor een passende prijs.

Hoe komen we uit deze situatie? "Ten eerste moet Europa stoppen met kijken naar de opslagcapaciteit van een land en meer kijken naar de daadwerkelijke gasvraag", betoogt minister Van Veldhoven. "Als Portugal of Duitsland willen dat er gas voor hen wordt gereserveerd in de Nederlandse bodem, moeten hun belastingbetalers daarvoor ook de portemonnee trekken. Die rekening moet binnen Europa eerlijker worden verdeeld."

Gevolgen burger

Ten tweede moeten commerciële energieleveranciers wettelijk verplicht worden om zélf een deel van het gas dat ze aan hun klanten beloven, fysiek in Nederland op te slaan, vindt de minister.

Maar expert Rene Peters waarschuwt dat dit niet zonder gevolgen blijft voor de burger: "De industrie zegt dan: 'Jullie gaan ons op kosten jagen. Wij hebben een leveringscontract voor dat gas en nu verplicht men ons om het op te slaan in die bergingen.'" Peters denkt dat energiebedrijven dit gaan doorberekenen aan de consumenten.

'Strategische voorraad bij echte crisis'

Toch wil de minister er werk van maken: "De Europese regels moeten worden aangepast, zodat Nederland niet meer disproportioneel veel betaalt." Volgens haar moeten in Nederland niet alleen de belastingbetalers, maar ook de bedrijven weer hun verantwoordelijkheid nemen.

"Dan kan de overheid zich weer richten op haar echte verantwoordelijkheid: ervoor zorgen dat we bij een crisis voldoende gas hebben, een strategische voorraad. Dat loopt nu allemaal door elkaar heen en daardoor betaalt de Nederlandse belastingbetaler op dit moment te veel."

Reactie

Brancheorganisatie Energie-Nederland zegt positief te zijn over het aangekondigde gasbeleid. "Het huidige beleid met vuldoelen voor gasopslagen verstoort de gasmarkt", zegt de organisatie in een schriftelijke reactie.

"Het nu aangekondigde beleid creëert een verstandigere balans tussen leveringszekerheid en betaalbaarheid: voldoende voorbereiding op extreme situaties, zonder onnodig hoge kosten voor huishoudens en bedrijven."