Nationale Ombudsman kritisch over hoe Tubbergen omging met klachten van inwoners over komst azc: 'Gemeente leek onzichtbaar'

Het was het startpunt van een turbulente periode in het kleine Twentse kerkdorp Albergen. In augustus 2022 wees toenmalig staatssecretaris Eric van der Burg, een locatie aan voor een nieuw asielzoekerscentrum.

Grote onrust

Het was voor het eerst dat vanuit de rijksoverheid een locatie werd aangewezen, in dit geval het voormalige hotel 't Elshuys in Albergen. Dat besluit leidde tot grote onrust.

Bewoners voelden zich voor een voldongen feit geplaatst, want het COA bleek het hotel al te hebben aangekocht. De onvrede over de komst van het AZC werd groter. Twee maanden later richtten een aantal inwoners de Stichting Democratisch Recht Albergen op, voor overleg met de overheid.

Situatie escaleerde

De situatie in het dorp escaleerde in stevige protesten, brandstichting op het aangewezen terrein en zelfs bedreigingen richting burgemeester Anko Postma. In juli 2024 werd een inwoner veroordeeld voor het plaatsen van een GPS-zender onder de auto van de burgemeester en het uiten van bedreigingen.

Het zou uiteindelijk tot september vorig jaar duren voor het AZC in gebruik werd genomen, waar maximaal 150 asielzoekers kunnen verblijven in plaats van de aanvankelijk voorgenomen 300 mensen.

Onvoldoende afgehandeld

De klachten die omwonenden door de jaren heen bij de gemeente Tubbergen - waar Albergen onder valt - neerlegden, werden in hun beleving onvoldoende afgehandeld.

Dat leidde tot een verzoek aan de Nationale Ombudsman, Reinier van Zutphen, om de handelwijze van de gemeente te onderzoeken en zich daarover uit te spreken.

Laat afgehandeld

De Ombudsman stelde vast dat de gemeente voor de afhandeling van klachten, advocaten inschakelde. Die klachten gingen onder andere over de komst van het AZC, de kwaliteit van het bestuur door het college van burgemeester en wethouders, over de einddatum van het AZC, de communicatie eromheen én het al dan niet integer optreden door ambtenaren.

Het advocatenkantoor was eerder bij het AZC-dossier betrokken en soms bleek - uit het onderzoek van de Ombudsman - dat klachten pas na een periode van 1 jaar werden afgehandeld. Sommige klachten staan zelf nog steeds open, en dat is opmerkelijk want voor de behandeling van klachten door gemeenten geldt een maximale termijn van 10 weken.

Veiligheidsrisico's en bedreigingen

De gemeente Tubbergen zei tegen de Ombudsman juist bewust voor de advocaten te hebben gekozen om deskundige, externe ondersteuning in te huren. Het ging om een grote hoeveelheid klachten en er was sprake van veiligheidsrisico's en bedreigingen. Daar vertelde de Ombudsman het volgende over: "De complexiteit en omvang en aard van alle procedures vroeg veel van de ambtelijke organisatie en het college. De relatief kleine organisatie kon de druk niet aan en werd overvraagd."

Het effect van de tussenkomst van de advocaten was dat inwoners met een klacht, soms met of eigenlijk tegenover advocaten kwamen te zitten. Het leverde hen het gevoel op dat de gemeente niet luisterde en onzichtbaar was, stelt de Ombudsman vast.

'Eigen falen maskeren'

Julian Nijenhuis, voorzitter van de Stichting Democratisch Recht Albergen, laat in een reactie weten dat de klagers blij zijn met de conclusie van de Ombudsman. Hij had wel liever gezien dat de Ombudsman niet alleen de klachtenafhandeling had onderzocht, maar ook breder het handelen van de gemeente inzake het AZC-dossier onder de loep had genomen.

"De gemeente Tubbergen heeft gehandeld met het oogmerk om het eigen falen te maskeren. Dit heeft geresulteerd in leugens, misleiding en bedrog voor wat betreft de informatievoorziening aan burgers en media. En dit duurt nog altijd voort", zegt Nijenhuis. "Ten onrechte heerst het beeld dat wij tegen de komst van het AZC zijn. Het gaat ons om de integere vergunningverstrekking van het voormalige hotel en wat de gemeente daarover aan onwaarheden in procedures heeft verteld."