Naam SS'er na 10 jaar nog steeds niet van groot Nederlands schip verwijderd
Hij was SS-lid, liet duizenden Nederlanders onder gevaarlijke omstandigheden in Oost-Europa werken en maakte na de oorlog zijn fortuin met boorplatforms op de Noordzee. Nu draagt een enorm schip nog steeds de naam Pieter Schelte. "Hij staat voor nazisme."
"Ik zag van de week een reportage op tv over kernreactoren op schepen en toen zag ik 'm weer." Voor de 90-jarige Micha Gelber was 't niet de technologische vooruitgang die 'm opviel. Wat vooral is blijven hangen, is de naam op het schip in de reportage: Pieter Schelte. Van Pieter Schelte Heerema, een hooggeplaatste Nederlandse SS'er.
Belofte gedaan
Gelber is zelf een Joodse overlevende van de holocaust. Het gebruik van namen als die van Schelte raakt hem daarom persoonlijk. "Er gebeuren zoveel van dit soort dingen, die weer opduiken en worden getolereerd. Maar 10 jaar geleden is er een uitspraak en belofte gedaan. Dan hoort die naam niet terug te komen."
10 jaar geleden kwam hij ook al in opstand tegen het gebruik van de naam. Die werd toen aangepast, en volgens Gelber en andere tegenstanders zou de oorpronkelijke naam ook worden verwijderd.
'Je eert een openlijke nazi'
In 2015 gaat het op dat moment grootste offshoreschip ter wereld te water, met dus de naam Pieter Schelte. Een schip van 382 meter lang en 124 meter breed, bedoeld om complete boorplatforms op zee te plaatsen, te ontmantelen en te verplaatsen. De naam werd gekozen door toenmalig directeur van Allseas Edward Heerema. Dat bedrijf is eigenaar van het schip.
Heerema kiest de naam van zijn vader om hem zo te eren. Het enorme vaartuig wordt met enthousiasme ontvangen, maar ook direct met kritiek. "Je eert hiermee iemand die openlijk nazi is geweest", zegt voorzitter Sascha Meijer van de Nederlandse tak van vakbond Nautilus International.
Pioneering Spirit
Onder druk van transportvakbonden zoals Nautilus International besloot Allseas de naam van het schip in 2015 te veranderen. Vanaf dat moment gaat het verder door het leven als Pioneering Spirit. De initialen verwijzen daarmee nog steeds naar de oude naam. Het schip vaart ook nog steeds met 'de pioniersgeest van het bedrijf', zoals woordvoerder Jeroen Hagelstein van Allseas het omschrijft.
Critici van toen waren in de veronderstelling dat met de naamswijziging ook de naam van Pieter Schelte als tekst van het schip zou verdwijnen. Dat is nooit gebeurd, blijkt nu. Op diverse plekken op de romp van het schip staat de naam 'Pieter Schelte' boven 'Pioneering Spirit'.
'Verwijdering nooit toegezegd'
Volgens Allseas is dan ook nooit beloofd dat de naam van Schelte zou worden weggehaald: "We hebben de naam veranderd, maar dat Pieter Schelte ook van het schip zou verdwijnen, is een veronderstelling. Dat hebben we nooit toegezegd."
"We vinden het verleden en wat er gebeurd is in de oorlog te serieus om daar een semantisch spelletje van te maken", zegt Meijer daarover.
Kinderachtig
Dat de naam zoveel stof doet opwaaien, snapt David Barnouw maar al te goed. Hij is oud-onderzoeker bij het NIOD, het Instituut voor Oorlogs-, Holocaust- en Genocidestudies. "Ik vind het buitengewoon kinderachtig", vertelt hij. "Pieter Schelte Heerema was niet alleen pionier, maar hij staat ook voor nazisme."
Barnouw deed onder meer onderzoek naar de Nederlandse Oostcompagnie (NOC) waar Schelte Heerema mededirecteur van was. Via de NOC moesten duizenden Nederlanders naar het Oostblok om onder Duits toezicht in bezette Sovjetgebieden aan de slag te gaan. "Er zijn mensen omgekomen, ook door ziektes en door de de. De kou. En En honger en zo. Hij heeft daar voor gezorgd. Hij is daar zeer verantwoordelijk voor."
Oproep tot verwijdering
"Bij het hernoemen van een schip past ook het verwijderen van een foute naam. Wij vinden dit een foute naam", besluit Sascha Meijer van vakbond Nautilus International. "Wij hebben aangenomen dat die discussie gevoerd was en dat Allseas 10 jaar geleden het schip niet alleen zou hernoemen, maar ook de naam zou verwijderen. Dat is niet gebeurd. Het zou passend zijn om dat alsnog te doen."
Heeft dit nog consequenties voor de toegang van het schip tot de haven? Havenbedrijf Rotterdam laat in een reactie weten: "De voormalige naam van een schip is voor Havenbedrijf Rotterdam geen reden om daar consequenties aan te verbinden. Havenbedrijf Rotterdam is met Allseas over de kwestie in gesprek gegaan en doet verder geen uitspraken over de inhoud daarvan."