Moet het Noodfonds Energie weer open door oorlog in Midden-Oosten? 'Door crisis douche ik maar een keer per week'

In Nederland leven nu ongeveer een half miljoen huishoudens in energiearmoede. Je kunt spreken van energiearmoede wanneer een huishouden moeite heeft om basisbehoeften zoals verwarming, koken en douchen te betalen.

Warme douche niet vanzelfsprekend

Vaak komt dat door een combinatie van een laag inkomen en hoge energiekosten. Voor deze gezinnen is een warme woning, een warme douche of koken geen vanzelfsprekendheid, maar een bron van enorme stress en diepe onzekerheid.

Het Armoedefonds krijgt veel berichten van mensen in nood, vertelt Lotte Meerhoff, die werkt voor de stichting. "We krijgen heel veel reacties, zowel van armoedehulporganisaties, als van mensen die zeggen: 'Ik kom nu in de problemen. Ik heb in 2025 al geen steun vanuit het Noodfonds Energie gehad, omdat er gewoon veel te weinig geld beschikbaar was.'"

Een jaar geen verwarming

Mensen vertellen schrijnende verhalen, zegt Meerhoff. "We horen van mensen dat zij hun verwarming al een jaar lang uitzetten, en van mensen die een paar minuten douchen per dag moeten verspreiden over hun gezin met puberende kinderen", vertelt ze. "Het levert spanning en stress op en veel mensen laten post met daarin de energierekening dan ongeopend. Dat leidt tot schulden en problemen."

Omdat de energieprijzen door de oorlog in het Midden-Oosten omhoog schieten, dreigt de situatie van deze mensen nog verder te verslechteren. Daarom dringt het Armoedefonds aan op snelle en concrete actie van de Nederlandse overheid. "Wij pleiten voor het heel snel openen van het Noodfonds Energie. Als Armoedefonds zien we dat steun nu nodig is, dat die steun structureel moet zijn en dat die steun voor iedereen in energiearmoede beschikbaar moet zijn."

'Kinderen komen in de stress'

In 2022 leidde de gascrisis door de oorlog in Oekraïne tot het noodfonds, maar niet iedereen werd daardoor geholpen. "1 op de 5 huishoudens in energiearmoede kon er steun door krijgen. En die andere huishoudens? Die kregen eigenlijk te horen: dikke vette pech", vertelt Meerhoff

Wachten met maatregelen heeft volgens haar gevolgen. "Wat we zien is dat mensen hun verwarming uitlaten. Er ontstaat schimmel in huis omdat er niet genoeg verwarmd kan worden. Mensen kampen met gezondheidsklachten omdat ze de verwarming niet aanzetten. Kinderen komen in de stress."

Wassen aan de wastafel

Metha Visser uit Veldhoven leeft sinds 2007 in armoede. Het begon met een scheiding en gezondheidsklachten, en nu is alles duurder. Ze durft haar verwarming amper aan te zetten. "'s Morgens een uurtje, gewoon om even een beetje op te warmen, want ik heb een chronische darmontsteking en reuma."

Door energiearmoede wast Visser ook zelden. "Door mijn reuma kon ik vroeger nog wel eens elke avond onder een hete douche gaan staan en dan warmde alles even weer lekker op. Door de energiecrisis doe ik dat nog maar 1 keer in de week, om mijn haar te wassen. De rest doe ik aan de wastafel, met koud water."

Knoop doorhakken

Haar ervaringen met eerdere steunmaatregelen van de overheid zijn verre van positief. Tijdens de vorige ronde van het Noodfonds Energie slaagden zij en haar bewindvoerder er ondanks verwoede pogingen niet in om door de digitale wachtrijen te komen. "Ik zat aan de telefoon en met de laptop, maar ik kwam er gewoon niet doorheen." Hoewel de gemeente Veldhoven destijds bijsprong met extra middelen, is die hulp inmiddels gestopt.

Visser heeft dan ook weinig begrip voor de in haar ogen afwachtende houding van het huidige kabinet. "Hoe lang moet je het nog aankijken? Ik zou alleen maar zeggen: doen! Er wordt zoveel gesproken, maar wanneer wordt die knoop eens doorgehakt?"

Urgentie

Esmah Lahlah, Kamerlid van GroenLinks-PvdA, ziet dat verantwoordelijk minister Hans Vijlfbrief ook de urgentie ziet. "Nu de nood zo hoog is, ziet de minister gelukkig in dat het heropenen van het tijdelijke noodfonds de snelste optie is, omdat de infrastructuur daarvoor al klaarligt."

Eenvoudige maatregelen kunnen zeker helpen. "Ik ben zelf op pad geweest om te zien hoe simpel het soms kan zijn met tochtstrips, radiatorfolie of klusbussen die deuren beter laten sluiten. Dat helpt echt om de warmte binnen te houden, maar veel corporaties zijn hier pas net mee begonnen of hebben niet genoeg middelen."

Bestaanszekerheid

Abigail Norville, wethouder namens Denk in Rotterdam, ziet dat in haar gemeente veel huishoudens worstelen met energiearmoede. Maar ze plaatst dit wel in een veel breder perspectief. "Het gaat uiteindelijk om bestaanszekerheid en armoede in veel ruimere zin. De hoge kosten van energie zijn daar slechts een onderdeel van."

Rotterdam werkt met energiecoaches. Die helpen mensen kosteloos hun huis te verduurzamen. "Natuurlijk zijn de energiecoaches goed", zegt Norville. "Het mes snijdt aan twee kanten omdat het euro's bespaart en je duurzaam bezig bent. Maar daarmee gaan de maandlasten van mensen niet ineens met tientallen euro's omlaag. Het is mooi meegenomen en we gaan ermee door, maar om mensen écht te helpen is er meer nodig."

'Noodfonds helpt niet op lange termijn'

De plannen van het nieuwe kabinet helpen kwetsbare mensen onvoldoende en met alleen een nieuw Noodfonds Energie komen we er op de langere termijn ook niet, denkt Norville. "Verhoog dat minimumloon en organiseer de toeslagen anders, zodat gemeenten geen pleisters meer hoeven te plakken."

De landelijke overheid moet volgens haar laten zien dat ze serieus stappen willen zetten om het bredere armoedeprobleem aan te pakken.