Meerderheid Tweede Kamer wil niet van luchtalarm af en is kritisch op minister Van Weel: 'Hele gekke bezuiniging'
Praktisch de hele oppositie zet de hakken stevig in het zand: het oude vertrouwde luchtalarm moet blijven, zeggen zij. Maar omdat het kabinet geen geld heeft kunnen vinden voor een nieuw waarschuwingssysteem bij rampen, stopt de maandelijkse test in 2028.
Als het aan minister van Justitie en Veiligheid David van Weel ligt, verdwijnt het waarschuwingssysteem na 2028. Hij is zeer te spreken over NL-Alert, een systeem waarbij mensen via hun mobiele telefoon worden gewaarschuwd voor mogelijk gevaar. Volgens de minister wordt op die manier 92 procent van de inwoners van Nederland bereikt. Toch kan een meerderheid van de Tweede Kamer zich hier niet in vinden, ziet politiek commentator Joost Vullings.
'Luchtalarm moet blijven'
"We gaan miljarden bijspijkeren bij Defensie en een van onze meest tastbare veiligheidsgaranties is het luchtalarm", reageert fractievoorzitter Joost Eerdmans van JA21 op de beslissing van Van Weel. "Als alle electronica uitvallen is er, in geval van nood, altijd nog de sirene waar mensen op kunnen rekenen en daardoor op tijd hun maatregelen kunnen treffen, laten we dat alsjeblieft behouden."
Ook vindt Eerdmans dat iedereen moet worden gewaarschuwd, hij denkt aan de 8 procent die geen NL-Alert binnenkrijgt, bijvoorbeeld doordat ze geen mobiele telefoon hebben. "Het is in alle gevallen verstandig om voor iedereen duidelijk en herkenbaar te houden: als er ramp is dan gaat de sirene af. Een aanvullende maatregel als een NL-Alert kan prima, maar het luchtalarm moeten we behouden, voor altijd." Eerdmans eist dan ook van het kabinet dat het luchtalarm ook na 2028 blijft functioneren, hij wil hier zo snel mogelijk over in de debat.
'Hele gekke bezuiniging'
Kamerlid Barbara Kathmann van PRO wijst op nog een ander bezwaar: bij langdurige stroomuitval door een calamiteit lopen de batterijen van mobiele telefoons leeg en werken de zendmasten van telecomaanbieders ook niet meer. Daardoor zijn mensen onbereikbaar en dat is gevaarlijk, zegt zij.
We doen een beroep op het hele land om een noodpakket aan te schaffen en dat ze we voorbereid moeten zijn, en dan gaan we denken: we schaffen het luchtalarm af.PRO-Kamerlid Barbara Kathmann over minister Van Weels besluit om het luchtalarm af te schaffen
"In dit geopolitiek vaarwater is het ook een hele gekke bezuiniging", merkt Kathmann op in gesprek met politiek commentator Joost Vullings. "We doen een beroep op het hele land om een noodpakket aan te schaffen en dat we voorbereid moeten zijn. En dan gaan we (in Den Haag, red.) denken: we schaffen het luchtalarm af, terwijl we weten dat we en back-up-systeem moeten hebben voor de veiligheid van Nederland."
Verlost van dure kostenpost?
"Het is inderdaad vreemd in deze tijden waarin iedereen wordt aangespoord om noodpakketten in huis te halen en het defensiebudget ook nog eens fors stijgt, er geen geld zou zijn voor het luchtalarm", merkt ook politiek commentator Joost Vullings op.
"Het zou best kunnen dat justitieminister Van Weel het geld niet kan vinden op zijn eigen begroting en hoopt dat na brede kritiek uit de Kamer het beheer en onderhoud van het luchtalarm wordt doorgeschoven naar het ministerie van Defensie. Dan is het luchtalarm gered en is hij verlost van een dure kostenpost", vermoedt Vullings.
Geen aanvulling
Ook coalitiepartijen D66, VVD en CDA zetten vraagtekens bij het voornemen van minister Van Weel. Jeltje Straatman (CDA) noemt het zorgelijk dat het luchtalarm vanaf 2028 verdwijnt terwijl er geen ander volwaardig systeem als aanvulling op NL-Alert is.
Is die dan niet te bedenken voor 2028? Ook als je het aan D66-Kamerlid Mahjoub Mathlouti vraagt, is dat alternatief er nog niet. "Ik kan die nu niet noemen", zegt het. "We kennen NL-Alert, maar er moet een geheel zijn aan middelen die je inzet om mensen te behouden van zo'n crisis op dat moment."
Zorgelijk besluit
De Tweede Kamer is al langer in discussie over het afschaffen van het luchtalarm, het besluit van minister Van Weel komt dus niet onverwachts. Toch is het zorgelijk, vertelt crisisexpert Kenny Meesters van Tilburg University al eerder aan EenVandaag. "Het luchtalarm, dat is het belangrijkste alternatief op dit moment", zei hij toen stellig.
"Mobiele netwerken en stroom kunnen uitvallen, maar luchtalarmen hebben minder stroom nodig en blijven langer werken met accu's of generatoren. Hoe simpeler de techniek, hoe robuuster. Iedereen die buiten is, kan het horen." Dat de informatie beperkter is dan een tekstbericht, weet hij maar al te goed. "Maar het gaat om het signaal. Als mensen dan weten wat ze moeten doen - ga naar binnen, sluit ramen en deuren, en zet radio of tv aan - kunnen ze op zoek naar meer informatie."
Veel vraagtekens
Kamerlid Mathlouti wijst er wel op dat de situatie iets genuanceerder ligt, dan sommigen denken. "Het feit is dat er tot 2028 geld is", benadrukt hij. "En mijn grote vraag is dan: als die sirenes echt een cruciaal deel zijn van zo'n crisissituatie om mensen op de hoogte te stellen, dan moet er alles aan gedaan worden om die in de lucht te houden."
Hoe dat dan gedaan moet worden, is een ander verhaal, zegt hij. "Ook daar komen wel wat vragen bij kijken."
NAVO-norm
Het plan om te stoppen met het luchtalarm als waarschuwingssysteem kan op dit moment dus bepaald niet rekenen op instemming, concludeert politiek commentator Vullings nogmaals. Het argument dat er geen geld te vinden is om het systeem in de lucht te houden, leidt bij meerdere fracties tot opgetrokken wenkbrauwen, weet hij na meerder gesprekken.
"Veel Kamerleden vragen zich dan ook af of het geld niet gevonden kan worden binnen de NAVO-norm die de komende jaren fors wordt verhoogd", merkt Vullings tot slot op.