Meer oefeningen en straaljagervluchten: uitbreiding Defensiewet leidt tot angst bij omwonenden militaire basis

Inwoners van het Friese dorp Marsum zijn bezorgd en boos. Nu al horen ze het F-35-gevechtsvliegtuig regelmatig met oorverdovend geluid over hun huis vliegen. Met de nieuwe Wet defensie-gereedheid mag dat straks nog vaker. Ook in de nacht.

Omwonenden in schok

Ze schrokken ervan, omwonenden Geert Verf en Gerard Veldman uit Marsum. Tijdens een gesprek met de commandant van Defensie en de staatssecretaris zou het gaan om enkele vluchten op jaarbasis. "Toen dachten we dat past nog wel binnen de geluidsruimte want daar is nog voldoende ruimte", vertellen ze.

Maar toen lazen ze de wet en bleek het om iets heel anders te gaan. "Daar staat beschreven dat ze in de maanden mei, juni en juli nachtvluchten kunnen maken tot 1 uur 's nachts of vanaf 04:30 's morgens."

Wet op de defensiegereedheid

De twee dorpsgenoten hebben het over de Wet op de defensiegereedheid (Wodg) die nu bij de Tweede Kamer ligt. Deze wet geeft Defensie ruime bevoegdheden om meer militair te kunnen oefenen. En dat zou dan onder andere gaan over 's nachts vliegen met straaljagers, laagvliegen met helikopters, drones buiten het zicht van Defensie laten vliegen én veel meer privacygevoelige persoonsgegevens verwerken.

Volgens de minister van Defensie, Dilan Yeşilgöz, is dit hoog nodig: 'Defensie zit echt klem tussen de regels. We hebben echt minder regeldruk nodig. Anders blijft het bij mooi praten, mooie spullen aanschaffen en onze mensen alleen maar naar Duitsland sturen, waar ze wel die ruimte hebben', zei hierover eerder in Nieuwsuur.

120 vluchten per nacht

Maar Geert en Gerard zijn bang voor de misschien wel 120 vluchten per nacht boven hun huizen: "Want ze willen het in 4 nachten bundelen, dan komen we uit op 120. Nou zoveel toestellen heeft Defensie niet, dus dat wordt nooit werkelijkheid, maar het staat er wel."

Ook wil Defensie graag dat de vliegtuigen op de grond langer mogen proefdraaien. Bijvoorbeeld om de motor te testen. "Dat was 10 minuten en nu wordt het plotseling 2 uur per toestel per dag!"

Urgentie neemt toe

Het is volgens Yeşilgöz niet zo dat Defensie gewoon vrij spel heeft. "We moeten ons gewoon aan Europese regels en wetten houden. We nemen maatregelen en zorgen dat we in gesprek blijven. Maar de harde waarheid is ook: we zien wat er gebeurt in Oekraïne en we willen dat onze mensen paraat kunnen staan voor onze veiligheid."

Ook Marcel van Egmond, commandant Air Combat Command in Leeuwarden, weet dat het steeds belangrijker wordt voor Defensie om te oefenen. "Ik denk dat iedereen begrijpt en ziet dat de urgentie daarvan alleen maar aan het toenemen is. En dat brengt ons op het feit dat bepaalde wet- en regelgeving beperkend zijn. En wij hebben daar wel een antwoord op nodig, omdat de situatie steeds meer van ons vraagt."

'Mijn mensen hebben ook een gezin'

Het grootste probleem van omwonenden in Marsum zijn de nachtvluchten. Die voert Defensie nu ook vaak uit in de winterperiode. Van Egmond: "Omdat mijn mensen ook mensen met gezinnen zijn en dat willen doen op een normale periode in de dag."

Maar soms zijn er uitzonderingen. Bijvoorbeeld dat Defensie plotseling moet klaarmaken voor inzet als het zomer is. En dan is het pas na 11 uur 's avonds donker en dan mag er van de wet niet geoefend worden. Van Egmond snapt dat dat vervelend is. "En daarom bakenen we dat nog af naar 4 dagen maximaal in de periode van april tot en met juni."

Middenweg zoeken

Om hoeveel vluchten het onder de nieuwe wet zou gaan, vindt de commandant nog lastig inschatten. "Het hangt echt af van de noodzaak die zich op dat moment voordoet. Ook in de winterperiode kunnen wij maar een beperkt aantal weken nachtvluchten maken. We zouden dat misschien wel meer willen, maar dat past niet in de geluidsruimte."

Geert en Gerard begrijpen de argumenten en behoefte van Defensie, "maar kijk naar mogelijkheden om het allebei te doen. Dus meer oefenen, maar ook dat onze waarborgen blijven bestaan. En die mogelijkheid is er, want er is nu nog voldoende geluidsruimte om extra te oefenen."

Tweede Kamer verdeeld

Niet alleen omwonenden maar ook Kamerleden zijn kritisch over de nieuwe wet. Sarah Dobbe van de SP is kritisch omdat inspraak en privacy van mensen zo opzij geschoven kunnen worden: "Deze wet geeft verregaande bevoegdheden aan de minister van Defensie. En dat betekent dus dat als de minister van Defensie iets nodig vindt voor de defensiegereedheid, dat het dan ook mag gebeuren."

"Er moet altijd een balans zijn tussen de belangen van de natuur, de belangen van omwonenden en de belangen die defensie heeft", gaat ze verder. En waar Dobbe op zoek is naar de balans, maakt Annabel Nanninga (JA21) zich minder zorgen over de wet, maar meer over de omstandigheden waardoor de wet nodig is. "Het is ingrijpend, maar dat is de oorlogsdreiging ook."