Leven van mbo-docent Bilal veranderde blijvend door 9/11, nu geeft hij zijn lessen door aan leerlingen

Zelf weet Bilal (42) nog precies waar hij was op 11 september 2001: "Ik was 17, kwam uit school en ging naar winkelcentrum Hoog Catharijne in Utrecht met wat vrienden", vertelt hij. "Toen zagen we daar heel veel mensen staan bij een tv-winkel en zag ik die brandende torens."

Nauwelijks te bevatten

Bilal had nog niet het besef dat hij naar een wereldveranderende gebeurtenis stond te kijken. Op een gegeven moment trok hij met zijn vrienden verder de stad in. "Het kwam pas later, toen ik thuiskwam en het op de radio hoorde, dat ik dacht: er is wel iets heel groots gebeurd."

Vliegtuigen die in torens vlogen, waarna die instortten met nog duizenden mensen binnen: het was nauwelijks te bevatten voor de tiener. "Het was iets voor een film." Maar het was geen film, want de aanslagen hadden ook al snel impact op hem.

Als moslim verantwoorden

"Die eerste avond werd er al gewezen naar terreur en een link gelegd met islamitische daders." Zelf komt Bilal uit een islamitisch gezin, zijn ouders komen uit Marokko. "Die hadden ook zoiets van: 'Niet hierover praten, want dit kan wel eens heel naar gaan worden.'"

De dag na de aanslagen merkte hij dat al op school. "Ik moest me als moslim eigenlijk verantwoorden." Zo vroeg een docent aan hem 'waarom de islam zo gewelddadig is'. "En dat moest ik als jong broekie dan gaan uitleggen."

Reageren uit verdediging

Hij had zelf nog nooit de Koran gelezen, dus zijn antwoord kwam uit pure verdediging: "Ik zei dingen als: 'wat jij zegt, is onzin', 'dat slaat nergens op' en 'wie zegt dat het moslims zijn?'"

En ergens vond Bilal het ook wel logisch dat het er toen over ging: "Het was het gesprek van de dag, want er had net een aanslag plaatsgevonden. Dus ik dacht: deze week zullen we wel vaak negativiteit over de islam horen."

'Eigenlijk nooit opgehouden'

Maar het stopte niet na die eerste week, het is volgens hem daarna doorgegaan. "Het was meteen te merken: in de media, aan politici. Pim Fortuyn kwam toen ook op. En 25 jaar later is dat eigenlijk niet opgehouden", merkt Bilal op.

Hij ziet de aanslagen van 11 september 2001 daarom als een 'breuklijn' in de manier waarop er in Nederland gedacht en gepraat wordt over moslims. "Het was de periode waarin de wereld van nu is gevormd."

Islam werd 'verdacht'

In de nasleep van 9/11 sprak Bilal thuis er veel over met zijn ouders en broers, en ook met zijn vrienden op school. "We hadden echt het gevoel dat het over ons ging, en dan in negatieve zin."

Het ging er ook over hoe zij zich als moslims moesten verhouden tot de aanslagen. "We hadden het idee dat er geen onderscheid werd gemaakt: de islam werd gewoon als 'verdacht' beschouwd, en daarmee een hele bevolkingsgroep. Dat is niet leuk."

Leven blijvend veranderd

Vragen zoals zijn docent al snel stelde, die kreeg Bilal in die tijd constant om de oren geslagen. "Ik moest me steeds verantwoorden en dat was gewoon vreemd", voelde dat toen voor hem.

"Als Amerika een ander land aanvalt, dan heb ik ook nooit de behoefte om aan een westerling te vragen hoe dat zit", legt hij uit. Maar andersom gebeurt dat dus wel: op die manier heeft 9/11 het leven van Bilal, en vele andere moslims in Nederland, blijvend veranderd.

'Reality check' in klas

Alle lessen uit zijn leven na de aanslagen neemt Bilal nu mee de klas in als docent burgerschap op een mbo-school in Amsterdam. Daar merkt hij dat deze historische gebeurtenis ver weg voelt voor de generatie die na 9/11 is geboren.

"Het is voor hen niet zo belangrijk als ik zou willen", vertelt hij. "Het eerste wat ik hoorde is dat veel studenten niet eens weten wat er toen is gebeurd." Dat was voor hem wel een reality check, moet hij bekennen. "Ik behoor niet meer tot de jongste generatie."

Hoe geef je les over de aanslagen aan de generatie van na 9/11? (Tekst gaat verder onder video)

Gevolgen van 9/11

Het maakt het voor de docent nog belangrijker om het erover te hebben in de klas. "11 september 2001 was een verschrikkelijke dag, met verschrikkelijke gevolgen", benadrukt Bilal.

En die gevolgen zijn volgens hem belangrijk lesmateriaal om te kunnen laten zien hoe een hevig maatschappelijk debat over bijvoorbeeld religie kan ontstaan. "Waarin er een bepaalde giftigheid is gegroeid, die ik zelf heb ervaren."

'Uit elkaar gegroeid'

9/11 laat ons ook stilstaan bij het feit dat het handelen van een kleine groep, in dit geval de terroristische kapers van de vliegtuigen, effect kan hebben op de hele wereld, voegt de docent daaraan toe.

De nasleep van de aanslagen heeft namelijk niet alleen nadelige gevolgen gehad voor de moslimgemeenschap, maar voor iedereen, vindt Bilal. "We zijn uit elkaar gegroeid en dat zijn de jongeren van nu normaal gaan vinden."

Hoopvol over jongeren

Toch is hij ook hoopvol als hij naar zijn studenten kijkt. Als het nu gaat om de oorlog in Gaza of de woningnood: de docent ziet bereidheid onder veel jongeren om iets te kunnen betekenen: "Zoals naar een demonstratie gaan of ergens hun stem laten horen."

Bilal ziet dan ook potentie om, na zoveel jaren van verdeeldheid, deze nieuwe generatie jongeren juist met elkaar te verenigen. "En dan kun je daar vanuit vertrekken om het breder in de samenleving te trekken."