Hoe 9/11 na 25 jaar nog steeds invloed op ons leven heeft: van polarisatie tot vliegangst

Dat blijkt uit onderzoek van EenVandaag onder ruim 24.000 leden van het Opiniepanel. Morgen is het precies 25 jaar geleden dat in de VS meerdere door Al-Qaeda gekaapte vliegtuigen in onder meer het World Trade Center en het Pentagon vlogen.

'Leek wel rampenfilm'

Deelnemers die oud genoeg waren om de aanslagen bewust mee te maken, staat die dag nog helder voor de geest. Van collega's die het werk neerlegden om het nieuws te volgen en verjaardagsfeesten die stilvielen, tot mensen met familieleden in New York, ouders die elkaar aanspraken op het schoolplein en familieleden die elkaar opbelden om de tv aan te zetten.

"Ik was op mijn werk, een organisatie in Nederland met meerdere Amerikaanse medewerkers", herinnert iemand zich. "De tv werd gelijk aangezet en de beelden waren schokkend. Mijn anders zo kalme baas, een Amerikaan, was in tranen. Het leek wel een rampenfilm."

'Wereld verloor onschuld'

Zowel deelnemers die het zich nog herinneren als degenen die in 2001 heel jong of niet geboren waren, zien hoe de aanslagen hun sporen hebben nagelaten in de samenleving en wereld van vandaag. Driekwart (77 procent) ziet die dag zelfs als een kantelpunt. Niet alleen door de aanslagen zelf, maar ook door de nasleep, de 'War on Terror' en verandering in de politiek.

"De wereld verloor definitief haar onschuld op 9/11", begint iemand. Een ander: "Ik ben me meer bewust geworden van hoe wankel en kwetsbaar alles is. En dat onze vrijheid relatief is en niet voor lief moet worden genomen."

'Zij' tegen 'ons'

6 op de 10 (61 procent) geven aan dat 9/11 ook hun eigen wereldbeeld permanent heeft veranderd. Veel van hen zeggen dat ze sindsdien negatiever denken over religie en met name de islam. "Het 'zij' tegen 'ons' is toen begonnen", zegt iemand. "Ik ben toen anders gaan kijken naar alles wat met moslims te maken heeft."

De polarisatie in Nederland is door de aanslagen in New York toegenomen, denken mensen. 57 procent ervaart hoe mensen met een islamitische achtergrond sindsdien anders worden bekeken of behandeld. "Sinds 9/11 worden moslims nog massaler over één kam geschoren en dat is in veel gevallen niet terecht", zegt een deelnemer. "Die extremistische groep is maar een klein deel van de moslimgemeenschap, en toch moet die hele gemeenschap daaronder lijden."

Kritiek op Amerika

Anderen zijn juist kritischer gaan kijken naar de Verenigde Staten, met name door de jaren na de aanslagen en de oorlogen in Irak en Afghanistan. Deze groep uit onder meer kritiek op het 'spierballenvertoon', de martelingen in Guantanamo Bay en onrust die later in het Midden-Oosten is ontstaan.

Sommigen zien daarin ook een voedingsbodem voor complottheorieën, die spanningen tussen groepen verder op scherp zet. Enkele deelnemers geven aan zelf hun twijfels te hebben bij de aanslagen op 11 september of te geloven dat ze in scène zijn gezet.

Veiligheidsgevoel

Ook op het veiligheidsgevoel in openbare ruimtes hebben de aanslagen bij sommigen nog hun weerslag. Bij een deel is dat angstgevoel na verloop van tijd weggeëbd, maar bijna 1 op de 8 deelnemers (12 procent) mijdt na 25 jaar nog drukke evenementen of het vliegtuig.

Anderen zeggen dat ze wel op drukke plaatsen komen, maar dat ze daar sinds 9/11 alerter zijn en bijvoorbeeld goed letten op waar de nooduitgangen zijn. "Ik laat mij niet door angst leiden, maar ik ben me wel bewust van de mogelijkheid van een aanslag", zegt een deelnemer.

Bang voor aanslag hier?

Ruim de helft (55 procent) acht de kans waarschijnlijk dat er in de nabije toekomst ook in Nederland een grote aanslag plaatsvindt. Veel mensen denken dan aan terreur uit de islamistische hoek, maar ook Rusland en de georganiseerde criminaliteit worden genoemd.

Een derde (34 procent) acht die kans minder waarschijnlijk. Deze groep sluit niet uit dat Nederland ooit een doelwit wordt, maar geeft aan ook vertrouwen te hebben in de veiligheidsinstanties in het land, die al meerdere aanslagen wisten te voorkomen.