De spannendste fase van de formatie is aangebroken. Met nog een week te gaan moeten D66, VVD en CDA nu écht tot definitieve afspraken komen, vooral over alle financiële gevolgen.
Het worden lange dagen, geeft VVD-leider Dilan Yeşilgöz donderdagochtend ruiterlijk toe. "De laatste week van een formatie is - met mijn ervaring dan tot nu toe - altijd het spannendst. In die zin dat dan de echte besluiten worden genomen. Die dagen gaan we nu in."
Onzekerheid
CDA-leider Henri Bontenbal zegt zelfs nog niet te kunnen zeggen waar de onderhandelende partijen nu precies staan in de formatie.
"Je weet niet hoe lang je nog tijd nodig hebt om een aantal knopen te ontwarren," aldus CDA-voorman Henri Bontenbal.
Concept-regeerakkoord
Toch is duidelijk wanneer de D66-leider Rob Jetten, VVD-leider Dilan Yeşilgöz en CDA-leider Henri Bontenbal klaar moeten zijn. Volgende week vrijdag, 30 januari, willen de partijen klaar zijn met een concept-regeerakkoord.
Met de deadline op komst, wordt de druk automatisch opgevoerd. De partijen moeten het in dit laatste stadium van dit deel van de formatie vooral eens zien te worden over alle mogelijke bezuinigingen, investeringen en de begrotingsregels.
Eigen risico omhoog
Geld is volgens politiek commentator Joost Vullings in deze fase het grote thema. "Denk bijvoorbeeld aan de VVD, die in de campagne zei niet in een kabinet te gaan zitten dat de hypotheekrenteaftrek verder beperkt. Dat is echt wel een heikel punt."
En zelfs over datgene waar ze het in principe over eens zijn kun je nog discussiëren. "D66, VVD en CDA willen alle drie bezuinigen op de zorg. Maar de vraag is dan: waar haal je dat geld in de zorg precies vandaan?" Een van de onderdelen waar naar gekeken wordt is het verhogen van het eigen risico.
Relaties moeten hersteld
Wat het voor de drie onderhandelende partijen extra moeilijk maakt is dat ze geen meerderheid in de Tweede Kamer hebben. Met 66 zetels komen ze 10 zetels te kort voor een meerderheid. En dus moeten ze er ook in slagen de oppositie te vriend te houden.
En niet alleen de oppositie, stelt politiek commentator Vullings. "De nieuwe coalitie ziet dat het huidige demissionaire kabinet de relatie met veel partijen in het land niet heel goed heeft gehouden." Met allerlei maatschappelijke organisaties, van vakbond tot gemeente, moeten de banden weer worden aangehaald. "Dit is ook een beetje het herstellen van relaties."
Oud-PVV'er Markuszower te gast
Opvallende gast donderdag is ook Tweede Kamerlid Gidi Markuszower, die dinsdag met 6 collega's uit de fractie van de PVV stapte. Als voorzitter van de nieuwe Groep Markuszower wil hij wél met de onderhandelende partijen spreken over het eventueel steunen van plannen. PVV-leider Geert Wilders doet dat sowieso niet.
Volgens Vullings kan het opstappen van de zeven oud-PVV'ers gunstig uitpakken voor het minderheidskabinet in wording. "Er zijn 7 zetels die aangeven in ieder geval het gesprek aan te willen gaan. Dat zijn 7 zetels die wellicht van pas kunnen komen. Daar zijn de drie partijen wel over te spreken."
Eerder klaar?
Aan het begin van deze week verwachtte Vullings nog dat de drie partijen er morgen wellicht al uit zouden zijn.
"Dat zit er niet in. Vorige week hebben ze een beetje vertraging opgelopen door heel veel met de oppositie in gesprek te gaan. Toen is het te weinig over de inhoud gegaan. Volgende vrijdag is het dus pas af."
Toegewijd aan het slagen
Kan het dan nog misgaan? "In theorie kan alles, maar ik verwacht het echt niet," zegt VVD-leider Yeşilgöz.
"Het is niet de intentie van deze partijen. Alledrie zijn heel erg toegewijd om het goed te doen", concludeert CDA-voorman Henri Bontenbal.