Kans op schade aan fundering huizen steeds groter door extreme droogte: 'Enorm probleem'

Zo'n 425.000 woningen lopen tot 2050 risico op ernstige funderingsschade. Door lage grondwaterstanden kunnen houten paalfunderingen droog komen te staan en gaan rotten. In andere gebieden droogt klei-, zand- of veengrond uit, waardoor de bodem inkrimpt en daarmee ook het bovenliggende huis verzakt. De recente droogte maakt het landelijke funderingsprobleem alleen maar urgenter. "We zien soms situaties waar de fundering van de palen af is geschoven. En dan wordt het vrij snel gevaarlijk", vertelt ingenieur Adri Verhoef.

Meer bewustwording

"We moeten ons er meer van bewust zijn dat huizen onderhoud vragen, ook op plekken die we níet zien", vult kwartiermaker Nationale Aanpak Funderingen Kristel Lammers aan. Zij moet ervoor zorgen dat bewustwording en informatievoorziening rondom funderingsproblematiek in de komende jaren flink toeneemt.

"Funderingen zitten onder de grond, in een vaak slappe bodem en met veranderende grondwatersystemen, bijvoorbeeld door extreme droogte of juist hevige regenval", vertelt Lammers. "We wonen in Nederland in een delta met veen- en kleibodem die niet zo stevig is. Gecombineerd met oudere huizen die op houten palen of direct op de bodem staan, kan dat problemen geven."

Angstaanjagend

Die problemen kent Jan Dogterom uit Gouda maar al te goed. Hij woont in een van acht panden waar de hele fundering zo'n 7 jaar geleden ingrijpend aangepakt moest worden. "Er werden rioolwerkzaamheden uitgevoerd in onze straat. De gemeente hield metingen bij en ineens kwam een bericht van de projectleider dat het echt helemaal mis was", vertelt hij.

Het was voor de bewoners angstaanjagend om te bedenken dat hun huis niet meer veilig stond. "Mensen kregen er echt hartkloppingen van", zegt Dogterom. Omdat de werkzaamheden het funderingsprobleem onder hun huizen hadden versneld, kregen de bewoners destijds een vergoeding van de gemeente. "Maar dat dekte lang niet de totale schade. Het kostte uiteindelijk rond een ton per pand."

Stressvolle situatie

Om de 19de-eeuwse woningen te redden, moesten de neuzen van alle bewoners dezelfde kant op. Dat bleek ingewikkeld: "Iedereen reageert anders op zulke grote financiële kwesties. Oudere buren van in de 80 dachten dat het hun tijd wel zou duren, die zagen het totaal niet zitten."

Sommige jongere gezinnen wilden juist snel actie ondernemen, vertelt Dogterom. "Maar je kunt een huizenblok maar één keer aanpakken; als een pand achterblijft, trekt dat de rest mee naar beneden. Er was echt heel veel stress, sommige mensen kwamen regelmatig bij ons uithuilen." Uiteindelijk zijn er veertien betonpalen onder de woningen geschroefd. Het trok een zware wissel op de eigenaren. En dat dreigt landelijk op grote schaal te gebeuren.

Landelijk probleem

Ook de directeur van Vereniging Eigen Huis (VEH), Cindy Kremer, is bang dat er heel veel afkomt op huizenbezitters. "Het is een enorm probleem en dat kunnen veel mensen gewoon niet alleen dragen." VEH en andere belangenorganisaties vragen daarom om miljarden aan overheidssteun voor huiseigenaren.

'Maar is dat wel terecht?', vragen velen zich af. Veel huiseigenaren hebben immers stevig geprofiteerd van de overwaarde op hun huizen. Moeten ze dan niet ook zelf de kosten voor funderingsherstel dragen? Kremer antwoordt dat dit een breed probleem is dat de draagkracht van individuele huiseigenaren vaak te boven gaat.

Gevangen in eigen woning

"De oplossing ligt niet voor iedereen bij de eigen overwaarde", zegt ze. "Als je gepensioneerd bent en je hebt een AOW'tje, dan zegt de bank gewoon dat die overwaarde hartstikke leuk is, maar dat je het inkomen niet hebt om extra bij te lenen."

"Dan sta je met de rug tegen de muur", vervolgt Kremer. "De enige optie is dan je huis verkopen, maar met een verwoeste fundering is je huis onverkoopbaar geworden. Je zit dan simpelweg gevangen in je eigen woning."

'Maar een kleine groep'

Economen benadrukken echter dat dit maar een kleine groep is en dat het verhelpen van funderingsschade voor de meeste huiseigenaren goed behapbaar zal zijn. Hoe dan ook lijkt er een taboe rond het onderwerp funderingsschade te hangen. Veel huiseigenaren durven er niet over te praten uit angst voor waardevermindering of problemen bij de verkoop.

Nationale kwartiermaker Lammers herkent die angst bij bewoners, "maar het probleem verdwijnt daarmee niet. Het is net als bij een kind: je kunt wel onder de tafel kruipen en je handen voor je ogen houden, maar het vraagstuk gaat daardoor helaas niet weg."

Hulp inschakelen

Dan toch maar degelijk onderzoek laten doen? Gespecialiseerde bedrijven kunnen eerst vrij laagdrempelig kijken of er iets aan de hand is, vertelt ingenieur Adri Verhoef. "En als het nodig is, kunnen we uitgebreider onderzoek doen. Daarbij wordt bijvoorbeeld pal naast de fundering een put gegraven. Dan kijken we heel concreet naar het metselwerk en de fundering onder het huis, die vaak van hout is."

De inspecteurs controleren of er scheuren in de gevel zitten, of de palen nog netjes onder de fundering staan of dat het metselwerk er al vanaf geschoven is. "Als een paal bijvoorbeeld naast het metselwerk uitsteekt, heeft die geen functie meer en raakt de rest overbelast. En met een boring in houten palen onderzoeken we de aantasting door bacteriën."

Zware verbouwingen

Hoewel lage grondwaterstanden het proces kunnen versnellen is er vaak niet direct reden tot paniek, zegt Verhoef. "Sommige panden staan al honderden jaar scheef. Uit onderzoeken van bijvoorbeeld kenniscentrum Deltares blijkt dat een paalfundering tot zo'n 20 jaar droog kan staan voordat er echt serieuze schade ontstaat. Eén droge zomer verwoest de boel niet meteen."

Volgens de ingenieur spelen er in de praktijk ook regelmatig andere zaken mee die de zaak versnellen, zoals zware verbouwingen. "Mensen willen tegenwoordig een kookeiland met een natuurstenen blad van 300 kilo, een zware tegelvloer of een extra verdieping. Woningen worden daardoor simpelweg steeds zwaarder belast, terwijl oude palen die reserve niet meer hebben. Tel dat op bij een lage grondwaterstand en bacteriële aantasting, en dan ontstaan de acute problemen."

Ondersteuning vragen

Uit onderzoek blijkt volgens Nationale kwartiermaker Lammers dat een groeiende groep huiseigenaren vrij realistisch is met betrekking tot funderingsschade. "Het onderzoek laat zien dat de meeste eigenaren zelf verantwoordelijkheid willen nemen, maar ze hebben goede informatie nodig om te weten of ze risico lopen, hoe groot dat risico is en welke technieken nodig zijn."

"Voor wie het financieel echt niet zelf kan regelen, is er ondersteuning mogelijk. Daarvoor is het Fonds Duurzaam Funderingsherstel in het leven geroepen, een landelijk vangnet voor iedereen die acute problemen heeft en geen geld krijgt via de eigen bank", zegt Lammers tot slot. Daarnaast bestaan er voor eigenaren van monumenten diverse regelingen bij het Restauratiefonds.