Kan verbod op slimme advertenties van Shein en Temu ultra-fast fashion tegengaan? 'We onderschatten invloed van reclames'

Modemerken en kledingwinkels lanceren al langer elk jaar nieuwe collecties om zo de consument te verleiden nieuwe producten te kopen: fast-fashion. Maar CEO Ankie van Wersch van Future Up, een platform voor duurzaam ondernemen ziet een nieuwe, nog snellere, trend ontstaan bij Chinese merken. "Een Shein en een Temu hebben meer dan duizend nieuwe artikelen per dag. Dat is ultra-fast fashion."

Meerdere problemen

Volgens Van Wersch geeft deze goedkope ultra-fast fashion verschillende problemen. "Voor recyclingcentra is dit een probleem. De kleding is vaak van zulke kwaliteit, dat het niet hergebruikt kan worden. Dit zijn ultra-vervuilers."

Ze gaat verder: "Verder is het slecht voor onze economie. Want Nederlandse winkeliers kunnen niet op tegen de dumpprijzen van Shein en Temu. Zij zijn zo goedkoop omdat ze allerlei basisregels overtreden en mensen onder slechte omstandigheden laten werken." En ze noemt nog een derde argument: "Er zitten giftige chemicaliën in de kleding, dus het is ook slecht voor jou als consument. Daarom vinden wij het tijd om te proberen die kraan dicht te draaien."

Slimme reclames

Bedrijven zoals Shein en Temu brengen niet alleen veel nieuwe artikelen op de markt, ze maken ook veel reclame voor hun producten. "De reclamemakers zijn ook dusdanig slim dat het weigeren echt heel lastig is. Zij gebruiken zoals ze zo noemen 'dark patterns', dat zijn technieken die het heel lastig maken om niet te kopen. Denk dan aan winprijzen, toekomstige kortingen, aftelklokken, pushberichten."

Daarom moet er verbod komen, vindt Van Wersch. "Zelfs ik voel al veel weerstand om de reclames weg te klikken. En als ik die weerstand al voel, laat staan wat mijn 16-jarige dochter doet. Je kunt dit niet volledig van een consument vragen."

Rol van reclames

"Wat reclame doet is dat het je dingen laat kopen die je niet nodig hebt", zegt Reint Jan Renes. Hij is gedragswetenschapper aan de Hogeschool Amsterdam en schreef eerder een advies aan de Tweede Kamer over een reclameverboden voor producten die veel schade aan mens en milieu brengen.

De rol van reclame is groter dan we vaak willen toegeven, zegt Renes. "We willen heel graag denken dat wij totaal zelfstandig de keuzes maken die we maken, maar mensen onderschatten de manier waarop reclame wel degelijk stuurt wat wij kopen."

Betutteling?

Hij denkt dat een reclameverbod voor deze modemerken zin kan hebben, omdat dit de norm kan veranderen. "Je haalt in ieder geval de verleidingsprikkel weg. Dus het wordt weer ietsje minder vanzelfsprekend dat je van alles koopt." Dit zal er niet voor zorgen dat mensen opeens stoppen met kopen, "maar het haalt wel alvast één prikkel weg. En het is een signaal naar buiten: 'Dit vinden we misschien niet normaal.'"

Volgens de gedragswetenschapper is zo'n verbod niet per se betutteling. Hij trekt de vergelijking met overheidsingrijpen bij verkeersregels, alcohol en roken. "Dan is de weerstand van tevoren best wel groot, maar zijn we een tijdje verder dan zeggen mensen: 'Eigenlijk best wel fijn.' Dat betekent dat we langzamerhand meegaan in zo'n nieuwe norm. Dat zou je met deze ultra-fast fashionproducten ook willen."