Islamitische Staat was toch verslagen? Waarom het de terreurgroep nog steeds lukt om aanslagen te plegen

Verdachte Abdul B., die gisteren werd doodgeschoten bij zijn arrestatie, zou zich meerdere keren hebben willen aansluiten bij Islamitische Staat in Syrië. De afgelopen jaren werden in verschillende landen meer van dit soort aanslagen gepleegd in naam van de terreurgroep. De vraag is nu dan ook of dit betekent dat IS weer een serieuze dreiging is in Europa.

'De intentie is er altijd geweest'

"Juist omdat er door de jaren heen best wat aanhangers hebben geprobeerd om aanslagen te plegen, zien we dat IS nog niet helemaal is verdwenen", zegt hoogleraar Bart Schuurman van de Universiteit Leiden. Hij doet onderzoek naar terrorisme en politiek geweld.

Het gaat volgens hem dan om aanslagen waarbij plegers met een voertuig op een menigte willen inrijden of met messen op anderen willen insteken. "Die intentie is er altijd geweest, maar heel vaak lukt het ze niet. Ze worden tegengehouden", zegt hij over mensen die een poging tot zo'n aanslag doen.

Gelukte aanslagen

Waar velen geschokt, verdrietig en angstig zijn door het nieuws uit Berlijn, kwam de aanslag voor Schuurman dus niet als een verrassing. "Het is helaas eentje waar het voor de aanslagpleger gelukt is om ook echt slachtoffers te maken."

"Maar we hebben, zeker in Duitsland, de afgelopen jaren best wel veel van dit soort incidenten gehad waarbij mensen op menigte zijn ingereden of dat geprobeerd hebben." De hoogleraar heeft het dan over de aanslagen op kerstmarkten in Berlijn (2016) en Maagdenburg (2024). Achteraf bleek dat de daders politieke motieven hadden.

Populaire methoden

Dat de incidenten zo op elkaar lijken, is geen toeval: inrijden op een mensenmassa is samen met het gebruiken van een mes een 'populaire manier om een aanslag te plegen', legt hij uit. "Dit wordt in jihadistische kringen ook zeker actief aangemoedigd. Want bijna iedereen heeft toegang tot een auto en bijna iedereen heeft wel een mes."

"Je moet je voorstellen dat bewegingen zoals Islamitische Staat, maar ook Al-Qaida en de jihadisme in bredere zin, heel veel propaganda verspreiden met ook praktijkgerichte handleidingen over hoe je een aanslag pleegt", gaat Schuurman verder. "Hoe maak je in de keuken van je moeder een bom?", vat hij de toon samen.

Eigen staat oprichten

Maar wat wil Islamtische Staat uiteindelijk bereiken? "IS wil een staat stichten op wat zij zien als een echte islamitische basis", weet Schuurman. Ze laten zich inspireren aan de hand van een letterlijke lezing van de Koran en de Sunna, de gedragingen en gezegden van de profeet Mohammed. "En daarin is geen enkele ruimte voor nuance."

Het stichten van die staat, in grote delen van het Midden-Oosten en Noord-Afrika, gaat alleen minder makkelijk dan ze zouden willen. "Een van de obstakels - zoals zij het zien - is de westerse en vooral Amerikaanse invloed", legt hij uit. Om hun doelen toch te halen wil IS die invloed van het Westen verminderen. "En dat doen ze door met aanslagen te zorgen dat westerse landen zich uit die regio terugtrekken."

Grote dreiging

Betekent dit dat het Westen zich opnieuw schrap moet zetten voor een reeks aanslagen gepleegd door IS? Volgens Schuurman niet: "We zien al jaren dat de kans op een aanslag in Nederland en andere Europese landen vrij hoog blijft.

"Ook onze eigen NCTV (Nationaal Coördinator Terrorismebestrijding en Veiligheid, red.) hanteert een dreigingsniveau van 4 uit 5", vertelt hij. "Daarbij noemen ze jihadisme - wat meer is dan IS, maar wel een grote component daarbinnen - als een van de voornaamste bronnen van die dreiging."

Reële dreiging

De hoogleraar zou daarom zelf niet willen zeggen dat de terreurdreiging toeneemt. "Maar er ze zijn de afgelopen jaren wel wat meer indicaties dat deze beweging zich wel een beetje meer aan het herpakken is." Overheidsdiensten zijn daarvan op de hoogte, weet Schuurman.

Hij heeft het dan over inlichtingendiensten AIVD en MIVD, en de politie. "Die houden zich dan ook 24 uur per dag bezig met het voorkomen van die terroristische dreigingen. En die waarschuwen ook al heel lang dat een aanslag vanuit die hoek reëel blijft."

Geen reden voor paniek

Maar reden voor paniek is er niet, benadrukt Schuurman tot slot. "We zien hier eigenlijk gewoon voor ons gepresenteerd wat we al wisten. Namelijk dat de dreiging vanuit IS nooit helemaal is weggenomen", merkt hij op over de aanslag tijdens de Pride in Berlijn.

Het is volgens hem ook niet mogelijk om iedere dreiging weg te nemen. "Dus het is heel erg jammer wat er is gebeurd, maar dat zal ongetwijfeld in toekomst nog een keer gebeuren. Dat kan ook in Nederland zo zijn", waarschuwt hij. "Maar over het algemeen denk ik dat wij heel erg goed beschermd zijn tegen dit soort terrorisme en geweld."