Is Schijf van Vijf-advies om meer plantaardig te eten betutteling? 'Vlees is ontzettend gevoelig thema'

Na 10 jaar is de Schijf van Vijf aangepast door het Voedingscentrum. Het meest opvallende nieuwe advies: we zouden nog maar 100 gram rood vlees eten per week moeten eten, wat neerkomt op één gehaktbal of een héél klein biefstukje. En kaas op de boterham moet gehalveerd worden: wat 40 gram was, mag maximaal 20 gram zijn. Daarnaast zouden we veel meer eiwitten uit peulvruchten moeten halen.

Gezondheid en klimaat

Bij het advies wijst het Voedingscentrum aan de ene kant op de gezondheid van mensen, maar ook op het klimaat. "De helft van de Nederlanders heeft overgewicht en 1,2 miljoen mensen kampen met diabetes. Het huidige voedselsysteem is verantwoordelijk voor een derde van de klimaatimpact."

Reint Jan Renes, gedragswetenschapper aan de Hogeschool van Amsterdam, is van mening dat het advies van het Voedingscentrum 'op zichzelf heel logisch' is vanuit klimaat- en gezondheidsperspectief. "We zien al heel lang dat we overconsumeren." Maar vanuit gedragsverandering zal dit advies veel weerstand oproepen, verwacht hij. "Als er één vraagstuk is waar je niet aan moet komen, dan is dat vlees eten. Dat is een ontzettend gevoelig thema."

Recht erop

Renes legt uit dat vlees eten diep verankerd zit in onze gewoontes, identiteit en genotsbeleving. "Het is sociaal geaccepteerd en mensen voelen dat ze er recht op hebben."

Hij verwijst naar onderzoeken waarin aan mensen wordt gevraagd of ze wat zouden willen doen aan het klimaat. "Denk aan: minder vliegen, minder autorijden, minder vlees. Dan zien we dat vlees altijd het hoogst scoort op 'daar heb ik gewoon recht op, daar moet je niet aankomen' Verandering is sowieso lastig, maar nog meer als het zo ingesleten is."

Van boven opgelegd

Mensen ervaren het snel als een beperking van hun vrijheid als ze op dit soort onderwerpen worden aangesproken, zegt Renes. "Omdat we sowieso gevoelig zijn voor iets wat we kwijtraken of verliezen; we noemen dat 'verliesaversie'. Wat we nu hebben, vinden we superbelangrijk. Als we zelf dingen veranderen, is dat oké. Maar als iemand anders dat voor ons doet, dan vinden we het betutteling."

Mensen zijn volgens hem best bereid om te veranderen, maar dan moeten ze het gevoel hebben dat het hun eigen keuze is. Niet dat het van buitenaf wordt opgelegd.

Net als roken

Renes erkent dat 'één gehaktbal per week' heel weinig is, maar vergelijkt het met de aanpak van roken in de jaren 70 en 80. "Het neerzetten van een hoge ambitie kan de maatschappij op lange termijn doen verschuiven naar minder dierlijke en meer plantaardige voeding. Als de verandering eenmaal is ingezet dan is het probleem vaak na verloop van tijd ook helemaal weg. Dus de weerstand zit heel erg aan de voorkant."

Het Voedingscentrum spreekt met het nieuwe advies van 'een gezond, duurzaam en veilig eetpatroon'. Maar volgens Renes is wijzen op klimaat niet de beste manier om mensen te motiveren. "Een recente studie toont aan dat het herstellen van de connectie tussen vlees en het dier - in de zin van 'dit was een varken en/of koe' - veel effectiever is in het motiveren van mensen dan klimaat- of gezondheidsargumenten."

Ook kijken naar prikkels

Naast alleen advies om minder vlees te eten, moet er ook kritisch gekeken worden naar prikkels die verleiden tot vlees eten, zoals reclameverboden, minder prominente plekken in winkels en de prijs.

"Geef ook meer inzicht in de realiteit van de vleesindustrie en de consequenties van onze voedselkeuzes. Het uiteindelijke doel is een verschuiving van gedachteloze vleesconsumptie naar meer bewuste keuzes, vergelijkbaar met de normalisering van 0.0% alcohol."