Inwoners willen meepraten over noodopvang asielzoekers, maar gemeenten hebben nauwelijks tijd om in gesprek te gaan
Voor het einde van de zomer moeten er bijna 8.000 opvangplekken bijkomen voor asielzoekers en nareizigers. Inwoners willen inspraak, maar mensen zonder bed kunnen niet wachten, zeggen burgemeesters. En dus schuurt het opnieuw in de gemeenten.
"Boos, heel erg boos omdat er totaal geen overleg is geweest." Dat is het gevoel dat Maurice Verstege overhoudt nadat hij eind maart de brief van burgemeester Mark Slinkman van Berg en Dal leest.
'Onbehoorlijk bestuur'
In die brief staat dat er een week later 64 asielzoekers in het hotel midden in zijn dorp Ooij zullen worden geplaatst. "Dit is echt iets wat niet mag en niet kan. Het is onbehoorlijk bestuur."
Dit is echt iets wat niet mag en niet kan.inwoner van Ooij Maurice Verstege over de noodopvang zonder overleg
De onvrede over het plotse besluit staat niet op zichzelf. Door heel Nederland vallen soortgelijke brieven op de mat. Aanleiding is een brandbrief van asielminister Bart van den Brink van eind maart. De opvang kan het niet meer aan. In de brief roept hij alle 342 gemeenten op 'zo snel als mogelijk plekken voor direct inzetbare spoednoodopvang te realiseren'.
Hevig protest
Al snel komen er plekken bij: 500 extra plaatsen in Breda, Apeldoorn levert 240 plekken. Dronten (200), Almere (170) en Goes (220) bieden ook tijdelijk onderdak. In Leiden kwamen er 70 plekken bij en dus ook gemeente Berg en Dal, 64 plekken. In totaal zijn er nu om en nabij de 2.400 plekken extra vrijgespeeld. In heel veel gemeenten loopt de discussie nog.
In Loosdrecht en IJsselstein sloeg de vlam in de pan. Daar protesteren inwoners al weken tegen de komst van extra opvangplekken voor asielzoekers. In beide plaatsen werd het gemeentehuis vernield door relschoppers. En ook in Apeldoorn braken deze week ongeregeldheden uit bij protesten tegen noodopvang.
Geen inspraak
"Asielzoekers moeten opgevangen worden, maar wel goed en duidelijk. Je moet ze niet zomaar ergens inproppen omdat dat het makkelijkst is voor het COA", zegt Verstege.
Hij begrijpt niet dat dit soort besluiten genomen worden zonder omwonenden goed mee te nemen. "Hoe kan het dat het op 31 maart verzonden wordt en dat een week later de mensen eigenlijk al gehuisvest worden zonder besluit?"
Omwonenden niet gehoord
Ook Wouter Roest uit Ooij voelt zich overvallen door het besluit van zijn gemeente, Berg en Dal. Samen met zijn vrouw woont hij in een woning die grenst aan het hotel waar de asielzoekers worden opgevangen. Tegen opvang is hij niet, maar gepikeerd is hij wel over de snelheid waarmee het besluit is genomen.
"Op de gemeenteraadsavond werd gesproken over participatie, maar uiteindelijk wordt dat aan de kant geveegd. Men gaat toch over op die opvang. Het herhaaldelijke verzoek van ons als aanwonenden om gehoord te worden, om te sparren over privacy en veiligheid, daar kwam niks van terecht."
Weerstand op veel plaatsen
In veel meer plaatsen in Nederland roept de snelheid waarmee de plekken gerealiseerd worden weerstand op. Inwoners willen meepraten of inspraak over de spoednoodopvang.
Maar mensen zonder bed kunnen niet wachten, stellen de burgemeesters. In sommige gemeenten speelt ook mee dat zij nog niet voldoen aan het aantal opvangplekken dat volgt uit de spreidingswet.
Afweging maken
"Die luxe van veel keuze, veel ruimte, die is er gewoonweg niet", verzucht burgemeester Mark Slinkman van gemeente Berg en Dal. Over zijn eigen gemeente zegt hij: "Er was nood. Dus we hebben de afweging moeten maken tussen tegen de wet handelen en mensen op straat laten belanden of die inspraak. Het was niet met elkaar te verenigen en deze afweging hebben we daarom gemaakt."
De plaatsing van asielzoekers is in zijn gemeente ook met enkele weken uitgesteld. Hoewel de gemeenteraad instemt, blijven veel inwoners kritisch of bezorgd. Op een drukbezochte inloopavond praten de burgemeester en het Centraal Orgaan opvang Asielzoekers (COA) omwonenden bij over de plannen. Een dag later, op 24 april, trekken de eerste bewoners in het hotel. In totaal 22 kinderen met hun moeder, twee stellen zonder kinderen en tien jonge mannen.
Burgemeester kritisch op rijksoverheid
De burgemeester geeft toe geworsteld te hebben met het besluit. Dat het zo snel moest noemt hij 'niet ideaal'. "Want je wil eigenlijk veel langer de tijd hebben om met de omgeving in gesprek te kunnen gaan en die tijd die was er niet", zegt Slinkman. "En dat is ook waarom het een noodopvang is. Er is nood. Er zijn mensen die mogelijk geen bed hebben voor de nacht."
De burgemeester van Berg en Dal verwijt het rijk dat de hele asielopvang na jaren discussie nog steeds niet op orde is. "Er worden ferme woorden gesproken, maar er is de afgelopen jaren eigenlijk heel erg weinig gebeurd", vertelt Slinkman. "Dus we zorgen er zelf als Nederland ook voor dat het niet in orde komt, want dit had niet zo hoeven te gaan."
Oorzaak
Maar het tekort aan opvangplaatsen wordt ook veroorzaakt doordat veel gemeenten de spreidingswet nog steeds niet naleven. Asielminister Bart van den Brink liet vlak voor het politieke meireces weten dat 101 gemeenten voldoen aan de spreidingswet. De overige 241 gemeenten voldoen niet of maar deels aan de spreidingswet.
Het kabinet werkt ondertussen aan nieuwe plannen, die vooral tot doel moeten hebben de asielinstroom omlaag te brengen. Ook verwacht het kabinet veel van de nieuwe Europese migratieregels die volgende maand ingaan. Volgens asielminister Bart van den Brink is dat de manier om vervolgens de asielketen weer op orde te brengen.
Juiste besluit
Terugblikkend zegt burgemeester Slinkman dat hij een beter gesprek had willen voeren met inwoners, maar dat hij wel de juiste keuze heeft gemaakt.
"Ik ben inmiddels ook op de noodopvang geweest, heb de mensen ook gezien. En heb ook wel gedacht: ik had niet gewild dat deze mensen - moeder met een kindje van 10 maanden, een stel met een jongetje van 2 - dat die nog langer, bijvoorbeeld in een situatie als in Breda, in een sporthal met 500 mensen in één open ruimte hadden moeten liggen."