Het aantal moorden daalt, toch voelen mensen zich onveilig in het openbaar: 'Dat gevoel is vaak niet gebaseerd op cijfers'
Het aantal moorden in Nederland ligt dit jaar voor het eerst onder de honderd. Toch hebben veel mensen het gevoel dat het geweld juist toeneemt. Hoe kan het dat het land veiliger is, maar de angst groeit? "Media spelen ook een belangrijke rol hierin."
Begin deze eeuw werden in Nederland nog elk jaar ruim 200 mensen vermoord. Dat aantal is de afgelopen jaren sterk gedaald en komt nu voor het eerst onder de honderd uit. Tot nu toe zijn dit jaar 98 mensen vermoord in ons land: 63 mannen en 35 vrouwen.
Een laagterecord?
"De afgelopen 5 jaar zien we een gemiddelde dat rond de 120 schommelt", zegt criminoloog aan de Vrije Universiteit Amsterdam Jasper van der Kemp. "Als het dit jaar onder de honderd of rond de honderd blijft, dan zou dat echt een laagterecord zijn. Zo laag zien we de cijfers eigenlijk bijna niet."
Dit jaar lijkt een soort toevalstreffer, maar het past wel in een langer lopende dalende trendcriminoloog Jasper van der Kemp over de lage moordcijfers
Een verklaring vindt Van der Kemp moeilijk te geven. "Moord en doodslag zijn heel erg afhankelijk van toevallige omstandigheden. Dit jaar lijkt een soort toevalstreffer, maar het past wel in een langer lopende dalende trend", legt hij In de jaren 80 en 90 hadden we in sommige jaren ruim boven de 200 moorden en doodslagen."
Maatschappelijke veranderingen
Die daling is volgens hem het gevolg van grote maatschappelijke veranderingen. "Doordat mensen minder contant geld in huis hebben komen roofmoorden nauwelijks nog voor", geeft hij als voorbeeld. Ook binnen de georganiseerde misdaad en de drugscriminaliteit is het aantal moorden en doodslagen gedaald.
"Er is veel minder conflict dat zodanig uit de hand loopt dat het tot moord of doodslag leidt. Of het is rustiger, of conflicten worden anders opgelost", zegt Van der Kemp. De kans dat daders ermee wegkomen is bovendien ook kleiner dan ooit, weet hij. "Het oplossingspercentage van moordzaken ligt inmiddels rond de 95 procent. Door DNA, camerabeelden en telefoongegevens worden bijna alle zaken opgelost."
Zeldzaam, maar veel aandacht
Maar niet alle vormen van moord zijn even sterk afgenomen. "Bij vrouwen zie je nog steeds dat het grootste deel van de gevallen van moord en doodslag door (ex-)partners wordt gepleegd", vertelt de criminoloog. Femicide, waar het afgelopen jaar ook veel aandacht voor was. "Dat blijft nog steeds het grootste deel, al zitten er ook andere situaties bij."
Bij mannen ligt dat anders: ook zij worden door bekenden vermoord, maar er zijn bijvoorbeeld ook moorden in het criminele circuit. Moorden als gevolg van eerwraak of willekeurig geweld door een verwarde dader blijven volgens Van der Kemp uitzonderlijk. "Die categorieën zijn extreem zeldzaam", zegt hij. "Alleen in de beeldvorming zie je ze wel heel veel terug."
Perceptie en beeldvorming
En juist die beeldvorming verklaart volgens hem waarom het gevoel van onveiligheid zo hardnekkig is bij mensen. "Die zijn vaak niet gebaseerd op daadwerkelijke cijfers of eigen ervaringen, maar op perceptie en beeldvorming", legt hij uit.
Media spelen daar een belangrijke rol in, zegt Van der Kemp. "Moordzaken zijn nieuwswaardig en blijven vaak lang terugkomen. Eén moordzaak komt tegenwoordig op heel veel manieren voorbij. Dat geeft het beeld alsof het vaak gebeurt, terwijl het heel vaak om dezelfde zaak gaat."
'Kans op moord heel klein'
Terwijl ons land wereldwijd gezien juist bij de landen hoort waar relatief de minste moorden worden gepleegd, weet de criminoloog. "De kans om in Nederland slachtoffer te worden van moord of doodslag is echt heel klein", benadrukt hij.
De kans vermoord te worden is het hoogst in Rusland: met 7,8 slachtoffers per 100.000 inwoners. In buurland België is dat al aanzienlijk lager: 1,1 per 100.000 inwoners. Nederland zit daar met 0,75 slachtoffers per 100.000 inwoners nog verder onder. Slovenië heeft de laagste moordcijfers, met 0,57 slachtoffers per 100.000 inwoners.
Veiligheidsparadox
Hoe kan het dan dat mensen zich in zo'n veilige omgeving toch onveilig voelen en dat gevoel van onveiligheid ook lijkt toe te nemen? "Hoe veiliger de omgeving is, hoe minder we onveiligheid kunnen accepteren", legt Van der Kemp uit. "Dat is de veiligheidsparadox, we leven met het idee dat Nederland 100 procent veilig móét zijn."
De criminoloog denkt niet dat de oplossing is om minder te berichten over moorden. Wel moet er meer context worden gegeven over dit soort zaken. "Het is belangrijk om te laten zien hoe zeldzaam het is, zeker bij uitzonderlijke zaken."